Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor
2008 Country Reports on Human Rights Practices
February 25, 2009
The Republic of Albania is a parliamentary democracy with a population of approximately 3.6 million. Legislative authority is vested in the unicameral People's Assembly (parliament), which elects both the prime minister and the president. The prime minister heads the government, while the presidency is a largely ceremonial position with limited executive power. On April 24, the parliament amended the constitutional provision that defines the Albanian electoral system, changing it from a mixed majoritarian-proportional system to a regional-proportional system. On December 29, the parliament passed reforms to the electoral code. The reforms establish the legal framework for the June 2009 general elections. Civilian authorities maintained effective control over the country's security forces.
While the government generally respected the human rights of its citizens, there were problems in some areas. During the year the government attempted to assert greater control over independent institutions such as the judiciary, the Office of the Prosecutor General, and the media. The government interfered in the ongoing investigation into the March 15 Gerdec arms depot explosion. Security forces abused prisoners and detainees and prison and pretrial detention conditions remained poor. Police corruption and impunity continued, as did discrimination against women, children, and minorities. While some progress was made toward combating human trafficking, it remained a problem.
RESPECT FOR HUMAN RIGHTS
Section 1 Respect for the Integrity of the Person, Including Freedom From:
a. Arbitrary or Unlawful Deprivation of Life
There were no reports that the government or its agents committed arbitrary or unlawful killings.
On April 4, Human Rights Watch wrote to the governments of Kosovo and Albania requesting that the governments investigate alleged organ trafficking of civilians from Kosovo to Albania during the 1999 Kosovo conflict. Both governments rejected the allegations. In 2004 allegations first arose that in 1999 traffickers kidnapped civilians from Kosovo and brought them to Albania, where some were killed and their organs sold. At that time, the United Nations Mission in Kosovo and the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia conducted preliminary investigations into the matter, which resulted in no further action. Albanian authorities stated that they cooperated in that investigation. In July the Council of Europe (COE) appointed a special investigator to report on the allegations. In October Albanian prosecutors met with their Serbian counterparts in Tirana to discuss the issue. They were unable to agree on joint next steps.
Societal killings continued during the year, resulting from vigilante action (including both generational "blood feud" killings and revenge killings), criminal gangs, and organized crime.
Statistics varied on blood feud activity. According to the Interior Ministry, there were four blood feud related killings, out of a total of 85 murders during the year, a decrease from previous years. According to the Ministry of the Interior, this is the lowest number in 18 years. Police restarted investigations in some older cases, and uncovered the perpetrators of 81 murder cases from previous years. Nongovernmental organizations (NGOs) cited higher levels of blood feud activity and numbers of families effectively imprisoned in their homes out of fear of blood feud reprisals. The tradition of blood feuds stems from a traditional code of honor that is followed in only a few isolated communities. In 2007 the parliament amended the criminal code to criminalize blood feuds and make them punishable by a three-year sentence. The Court of Serious Crimes tried blood feud cases. The law punishes premeditated murder, when committed for revenge or a blood feud, with 20 years' or life imprisonment.
b. Disappearance
There were no reports of politically motivated disappearances.
On May 16, the Tirana Serious Crimes Court resumed the trial of four men accused in the 1995 disappearance of Remzi Hoxha, an ethnic-Albanian Macedonian businessman. Authorities accused the head of the country's General Directorate of Taxes, Arben Sefgjini, who previously served as the head of the National Intelligence Service (SHISH), and three of his former SHISH colleagues, Budion Mece, Avni Kolladashi, and Ilir Kumbaro, of kidnapping and torturing Hoxha and two other Albanian citizens. The trial was ongoing at year's end.
c. Torture and Other Cruel, Inhuman, or Degrading Treatment or Punishment
The constitution and law prohibit such actions;however, the police and prison guards sometimes beat and abused suspects and detainees. The Albanian Helsinki Committee (AHC) and the Albanian Human Rights Group (AHRG) reported that police sometimes used excessive force or inhuman treatment. According to the AHRG, police more often mistreated suspects at the time of arrest or initial detention. Roma, Balkan Egyptians, and homosexuals were particularly vulnerable to police abuse.
During the year three new penitentiary centers became fully functional. The General Directorate of Prisons began implementing procedures to move elderly and ailing inmates to a special prison in Kruje, with a capacity of an estimated 196 persons. The directorate opened special section for minors in Kavaje with an initial capacity of 80 inmates. These measures followed a March 2007 report by the COE's Committee for the Prevention of Torture that detailed widespread inhuman treatment and physical abuse of prisoners and detainees.
As in past years, the police sometimes used threats, violence, and torture to extract confessions.
Prison and Detention Center Conditions
Prison conditions did not meet international standards. The government allowed local and international human rights groups, the media, and others to conduct independent monitoring of prison conditions. In March the parliament amended existing legislation to appoint an ombudsman responsible for implementing the National Mechanism for Torture Prevention.
Following a surprise inspection of a police pretrial detention facility in Vlore on March 3, the AHC harshly criticized the facility for poor conditions. The AHC further found that seven detainees had been in detention for 15 days, well beyond the 48-hour limit for pretrial detention.
In April the ombudsman inspected the Tirana Commissariat 3 detention facilities and found that they were holding a minor together with adult detainees. Further examination concluded that authorities stopped, questioned, and detained the minor without the presence of a lawyer, a social worker, or his parents in clear violation of the provision of the penal procedure code. The ombudsman found similar problems during several inspections within the year in most pretrial detention centers in Tirana and in others across the country.
In June the ombudsman found that the inmates at the prison of Burrel suffered substantial psychological and physical abuse. Following the escape of two inmates, Burrel prison guards began performing regular night-time inspections. The inspections oftentimes involved acts of violence, intimidation, and psychological abuse. Authorities also denied inmates the right to place free telephone calls to the Office of the Ombudsman. In two cases at the Burrel prison, the ombudsman concluded that prison guards used violence and other inhumane measures to degrade and abuse prisoners.
The Ministry of Justice operated all prisons and pretrial detention facilities. During the year the AHC observed a slight improvement in conditions and treatment of prisoners, while problems of overcrowding, bad infrastructure, and unsanitary conditions persisted. In the Vichar prison, north of Tirana, there were reports that minors were housed together with adults.
The government permitted international human rights observers and domestic human rights monitors to visit both pretrial detention centers and prisons.
d. Arbitrary Arrest or Detention
The constitution and law prohibit arbitrary arrest and detention; however, there were some reports that police occasionally arbitrarily arrested and detained persons.
Role of the Police and Security Apparatus
Local police units reported to the Interior Ministry and were the main force responsible for internal security. The military has a special 90-person commando unit that operates in an antiterrorist role under the defense minister. The law allows the interior minister to request authority over this unit during a domestic crisis. The State Intelligence Service is responsible for both internal and external intelligence gathering and counterintelligence.
The overall performance of law enforcement remained weak. Unprofessional behavior and corruption remained major impediments to the development of an effective civilian police force. The Ministry of Interior started a new recruiting system with standardized procedures. In combination with the new system of police ranks, authorities expect this to improve the overall performance of the police.
However, low salaries and widespread corruption throughout society made police corruption difficult to combat. The government prosecuted corrupt officials and managed complaints regarding corrupt police through the ombudsman.
During the year the Ministry of Interior reported that it dealt with 68 corruption cases and 276 cases of general misdemeanors and abuses by public administration employees. A total of 153 government officials were investigated (including police officers), and 72 were arrested.
During the year the ombudsman received 154 general complaints from citizens against the police mainly on arrest and detention. At year's end 118 complaints had been processed and the ombudsman concluded 26 in favor of the complaining citizen. These included 17 complaints of physical mistreatment. Only one complaint was found valid, and recommendations were issued for disciplinary measure for three police officers of Commissariat 1 in Tirana.
Arrest and Detention
By law a police officer or prosecutor may order a suspect into custody. The constitution requires that authorities inform detained persons immediately of the charges against them and of their rights, and that police notify the prosecutor immediately after they detain a suspect. Police generally followed these requirements. Within 48 hours of the arrest or detention, a suspect must appear before a judge; however, authorities often did not respect this right. The judge has an additional 48 hours to determine whether the suspect should remain in detention.
A court may order detention in particularly serious cases that could pose a danger to society. Alternatively, authorities may place a suspect under house arrest. A judge may require bail if he believes that the accused may not appear for trial.
Courts must provide legal counsel free of charge for indigent defendants; however, defendants generally did not know of this right, and police often failed to inform suspects of it. Access to legal information remained difficult for citizens; however, for the minority with Internet access, individuals could access virtually all laws online free of charge, and several NGOs provided free legal advice for those in need. During the year the AHC established a clinic to provide free legal advice and advocacy services for the indigent; however NGOs described these free legal services as inadequate, corrupt, and at times lacking in professionalism.
The law requires completion of pretrial investigations within three months for lesser crimes and within 12 months for more serious cases; however, a prosecutor may extend this period by three-month increments in difficult cases. While the law provides that the maximum length of pretrial detention should not exceed two years, lengthy pretrial detention often occurred as a result of delayed investigations, defense mistakes, or the failure of defense counsel to appear.
e. Denial of Fair Public Trial
The constitution provides for an independent judiciary; however, political pressure, intimidation, widespread corruption, and limited resources sometimes prevented the judiciary from functioning independently and efficiently.
On December 22, the parliament passed a controversial "lustration" law, which is expected to allow for the dismissal from public office of a wide range of officials who participated in "political processes" while serving in higher-level government positions under the communist regime, including judges, and prosecutors, and law enforcement officers. The vague wording of the law gives the government wide discretion in determining what "political processes" means, thereby allowing it considerable latitude in determining if an official should be dismissed from duty. International observers, including the OSCE and COE, sharply criticized the law and expressed concern that the law would allow the government to assert undue political control over the judiciary, undermine due process, and circumvent constitutional protections provided to judges, members of parliament, and prosecutors. Furthermore, the law states that persons subject to the law cannot participate in its judicial examination. This places the court in direct conflict with the executive, as several members of the court were reported to fall within the scope of the law.
The judicial system is composed of district courts, the serious crimes court, military courts, and appellate courts. There are both a High Court and Constitutional Court. The High Court hears appeals from the appellate courts which hear cases on appeal from the district courts. The Constitutional Court primarily reviews those cases involving constitutional interpretation and conflicts between branches of government and cases of individuals alleging denial of due process.
The president heads the High Council of Justice, which has authority to appoint, discipline, and dismiss district and appeals court judges. Judges dismissed by the High Council have the right to appeal to the High Court. The High Council includes the justice minister, the head of the High Court, nine judges selected by the National Judicial Conference, and three members selected by the parliament.
As in past years, police, prosecutors, and the judiciary continued to blame each other for failures that allowed criminals to avoid imprisonment. In May 2007 the prosecutor general, minister of interior, minister of finance, and the director of SHISH signed a Memorandum of Cooperation to form the Joint Investigative Unit to Fight Economic Crime and Corruption (JIU) to improve investigation and prosecution of public corruption and other financial crimes. The JIU uses a team structure to concentrate capacity and foster communication necessary for effective investigations and prosecutions. Since its inception in 2007, the JIU opened 224 cases and has successfully convicted the deputy minister of transportation and the general secretary of the Ministry of Labor on corruption charges. Other high-profile cases include the arrest of several prominent physicians for accepting bribes to provide medical services, the arrest of a prosecutor for agreeing to bribe a judge for the reduction of a defendant's sentence, and the extensive investigation and arrest of 17 defendants in a wide-ranging ATM fraud scheme.
Due to its success, the JIU now receives direct referrals from citizens. Furthermore, the JIU was recognized on September 23 by Transparency International (TI) in its 2008 Corruption Perception Index where its rank jumped 20 places to 105. The TI report specifically singled out the JIU stating that an official task force created to fight corruption and economic crime has increased the number of officials prosecuted and sentenced for corruption, also building confidence among the public that corruption can be punished in Albania. Due to the success of the JIU, the government, with funding from the U.S. Millennium Challenge Corporation, is expected to create six regional JIUs.
Trial Procedures
The constitution and law provide for the right to a speedy trial; however, limited material resources, lack of space, and insufficient and overworked staff prevented the court system from adjudicating cases in a timely fashion. Long case backlogs sometimes resulted in suspects being detained for longer than legal limits. The trial system does not provide for jury trials. Prosecutors and defense lawyers present cases to a judge or panel of judges, depending on the severity of the charges, and defendants have the right to all evidence that prosecutors present to the judges. Defendants, witnesses, and others who do not speak Albanian have a right to interpretation services. Defendants have the right to appeal decisions within 10 days. The law presumes defendants innocent until convicted.
On February 28, the ombudsman recommended that the Ministry of Justice create a reeducation institution for minors under the age of 14. The law mandates an alternative sentence system for juveniles.
During the year the Ministry of Justice continued setting up special court divisions for minors, establishing them at the courts in the main cities of Tirana, Durres, Shkoder, Vlore, Korce, and Gjirokaster.
Political Prisoners and Detainees
There were no reports of political prisoners or detainees.
Civil Judicial Procedure and Remedies
The bailiff's office, which is part of the Justice Ministry, ensures that authorities enforce civil judgments. Authorities did not enforce many civil judgments, particularly property settlement cases, because of strong social or political ramifications.
Property Restitution
The restitution of property confiscated during the communist regime remained a significant problem. The annual ombudsman's report noted that during the year, it examined a total of 223 complaints related to decisions of the courts, many related to property issues. However, the ombudsman determined these requests as beyond its legal jurisdiction. This gap still exists in spite of the ombudsman's repeated requests to the parliament suggesting amendments to the existing Criminal Procedure Code and the Civil Procedure Code to give it the authority to process these cases.
Authorities did not enforce many property settlement cases because of strong social or political ramifications.
According to the director of the Agency for the Return and Compensation of Property, the country budgeted approximately one billion lek in 2007-08 (approximately $10.3 million) for property compensation. Associations of former landowners estimate that the total cost to compensate owners across the country to be 342 billion lek (approximately $3.5 billion). Until the end of the year, no funds were disbursed for this purpose.
f. Arbitrary Interference with Privacy, Family, Home, or Correspondence
The constitution and law prohibit such actions. Unlike in previous years, the government respected these prohibitions in practice.
Section 2 Respect for Civil Liberties, Including:
a. Freedom of Speech and Press
The constitution and law provide for freedom of speech and of the press, and while the government generally respected these rights, there were reports that the government and businesses exerted indirect pressure on the media. While the media were active and largely unrestrained, there were serious problems with the use of the media for political purposes. On several occasions during the year, senior officials launched serious verbal attacks against media outlets, accusing them of ties to the mafia and criminal networks. Senior officials accused other journalists who exposed alleged wrongdoing by public officials of having personal financial interests. In spite of questionable political purposes, the investigative role of the media increased. Journalists regularly practiced self-censorship.
In general individuals could criticize the government publicly or privately without reprisal; while there were no publicized attempts by the government to stifle criticism by individuals, there were cases of indirect pressure on the media.
Politicization of the media remained a concern. Outlets were divided along political lines and, toward the end of the year, politicization increased with the approaching 2009 parliamentary elections. Publishers and newspaper owners continued to dictate news stories to serve their political and economic interests and sometimes blocked stories that ran counter to those interests. There was little transparency in the financing of the media.
At times political pressure, limited professionalism, and lack of finances constrained the independent print media. Political parties, trade unions, and various groups published their own newspapers or magazines independent of government influence. An estimated 200 publications were available, including daily and weekly newspapers, magazines, newsletters, and pamphlets.
According to official data, the country had 64 private television stations and 44 private radio stations, but the actual number was reportedly larger. While stations generally operated free of direct government influence, most owners believed that the content of their broadcasts could influence government action toward their other businesses.
The public Albanian Radio and Television (RTSH) operated a national television channel and a national radio station. In spite of a slight improvement in the station's performance during the year, RTSH's professionalism was put into question by its biased pro-government coverage and its lack of any form of investigative journalism. The station's performance was also hindered by the lack of modern technology. By law the government provides 50 percent of the station's budget via a citizens' tax; however, even with this resource, the national broadcaster had limited ability to compete with private stations.
On September 2, the National Council on Radio and Television (NCRT) fined television station News 24 800,000 lek (approximately $9,300) and twice gave a warning of intent to fine television station Vizion plus for broadcasting an advertisement that violated the legal prohibition on advertising by political groups outside of legally defined campaign periods. The NCRT claimed that a politically oriented NGO, G-99, paid for the advertisement that the government criticized. The television stations and G-99 asserted that G-99's status as an NGO meant that the election laws did not apply to the advertisement and criticized the NCRT fines as an attempt to stifle criticism of the government. The AHC advised the NCRT to annul the fine as unfounded based on the law. News 24 took the case to court and it was ongoing at year's end. The NCRT is also accused of strict control over broadcast licensing, issuing only to those entities that favor the government.
Various forms of media intimidation continued. Journalists continued to complain that publishers and editors censored their work either directly or indirectly in response to political and commercial pressures. Many journalists complained that their lack of employment contracts frequently hindered their ability to report objectively.
On March 10, Tom Doshi, a member of parliament, physically assaulted investigative journalist Besar Likmeta during a prearranged meeting. Doshi verbally warned Likmeta, the Albania editor for the online publication Balkan Insight, about investigating Doshi's alleged corruption, then struck the journalist. Likmeta had written a series of articles concerning forged diplomas in the country and subsequently informed the Ministry of Education that Doshi had not earned the university degree listed on the official parliamentary Web site. A witness and fellow member of parliament denied the event occurred and later the journalist dropped the charges. Likmeta claimed he dropped the charges due to fear of harm to family members.
On September 3, the government renewed its demand that Top Channel Television be evicted from a state-owned office building. The station has a 20-year lease contract with the government for the premises. Top Channel, a leading television station that had been critical of the government, had appealed a 2006 Council of Ministers resolution to evict it from the office building located in central Tirana; that case was pending at year's end.
On December 11, the Ministry of the Interior issued an order to the Ministry of Economy to break a 20-year lease with the newspaper Tema, a paper that had been critical of the ruling party, on "national security" grounds. The Ministry of Interior claimed that Tema's offices were too close to the building that is expected to produce ID cards for the 2009 election.
The law punishes libel with a prison sentence of up to two years and a fine. During the year there were no libel suits against reporters. Members of the media claimed when the prime minster took office in 2005, he made a verbal order that there will be no libel suits by government officials against reporters that was, in fact, exploited to ignore charges of wrongdoing and corruption by media outlets against the government and its senior officials. A legal amendment to make libel a civil offense, submitted to the parliament in 2006, had not been addressed by year's end.
On November 7, authorities summoned journalist Lorenc Vangjeli of weekly MAPO for questioning regarding published details of ongoing investigations into the March 15 incident at Gerdec. Authorities accused Vangjeli of releasing information in an ongoing investigation.
Internet Freedom
There were no government restrictions on access to the Internet or reports that the government monitored e-mail or Internet chat rooms. Individuals and groups could engage in the peaceful expression of views via the Internet, including by electronic mail. Access to the Internet increased during the year, but remained limited, particularly outside major urban areas. An estimated less than 1 percent of the population had regular access to the Internet.
Academic Freedom and Cultural Events
There were no government restrictions on academic freedom or cultural events; however, government control over academic appointments and a culture of corruption in the education system undermined academic freedom. Officials sometimes required bribes from students in order for them to matriculate or to pass examinations.
The minister of education appoints university officials. University rectors claimed that the change from the previous system, where the faculty and student body had elected these officials, permitted government control over the university's management, including interfering with academic appointments.
b. Freedom of Peaceful Assembly and Association
Freedom of Assembly
The constitution and law provide for freedom of assembly, and the government generally respected this right in practice. The law requires organizers of gatherings in public places to notify police three days in advance; there were no reports that police denied such gatherings arbitrarily.
Unlike in previous years, there were no reports that police mistreated protesters.
Freedom of Association
The constitution and law provide for the right of association, and the government generally respected this right; however, the law prohibits the formation of any political party or organization that is nontransparent or secretive. There were no reports that the government used this provision against any group during the year.
c. Freedom of Religion
The constitution and law provide for freedom of religion and the government generally respected this right.
The predominant religious communities, Sunni Muslim, Bektashi Muslim, Orthodox, and Roman Catholic, enjoyed a greater degree of official recognition (for example, national holidays) and social status than some other religious groups. The government does not require registration or licensing of religious groups.
As in previous years, the government continued to consider requests from all religious organizations to make restitution for religious properties and objects that the former communist government confiscated or damaged. The government signed an agreement with several religious communities to facilitate property restitution and was considering these cases at year's end.
Societal Abuses and Discrimination
There were reportedly fewer than 100 Jews living in the country; there were no known synagogues or community centers functioning in the country, and no reports of anti-Semitic acts.
For a more detailed discussion, see the 2008 International Religious Freedom Report at www.state.gov/g/drl/irf/rpt.
d. Freedom of Movement, Internally Displaced Persons, Protection of Refugees, and Stateless Persons
The constitution and law provide for freedom of movement within the country, foreign travel, emigration, and repatriation, and the government generally respected these rights in practice. The government cooperated with the Office of the UN High Commissioner for Refugees (UNHCR) and other humanitarian organizations in providing protection and assistance to internally displaced persons, refugees, returning refugees, asylum seekers, stateless persons, and other persons of concern.
Internal migrants must transfer their civil registration to their new community in order to receive government services, and must prove they are legally domiciled either through property ownership, a property rental agreement, or utility bills. Many persons cannot provide this proof and thus lack access to essential services. Other citizens lacked formal registration in the communities in which they resided, particularly Roma and Balkan Egyptians.
During the year work continued on a civil registry, to be followed by issuance of national ID cards and biometric passports.
The law prohibits forced exile, and the government did not employ it.
Protection of Refugees
The law provides for the granting of asylum or refugee status in accordance with the 1951 UN Convention relating to the Status of Refugees and its 1967 protocol, and the government established a system for providing protection to refugees. In practice the government provided protection against the expulsion or return of refugees to countries where their lives or freedom would be threatened. Under the law, requests for asylum must be made within 10 days of arrival on the country's soil, and the government must make the decision about granting asylum within 51 days of the initial request. The government actively cooperates with the UNHCR and the Refugee and Migrants Services Albania (RMSA), which provide assistance to refugees.
The government provided temporary protection to individuals as refugees under the 1951 convention or the 1967 protocol and provided it to 63 persons during the year.
Together with international organizations, the government, through the European Union's Community Assistance for Reconstruction, Development, and Stabilization program, prescreened undocumented migrants at all border crossing points. Under the program, an NGO and government team assisted border police in identifying undocumented migrants who were potential victims of trafficking, asylum seekers, or economic migrants.
Section 3 Respect for Political Rights: The Right of Citizens to Change Their Government
The constitution and law provide citizens the right to change their government peacefully, and citizens exercised this right in practice through periodic elections held on the basis of universal suffrage.
Elections and Political Participation
The most recent parliamentary elections were held in 2005. Election observers from the Organization for Security and Cooperation in Europe (OSCE) declared that the elections only partly met international standards. Family and proxy voting continued to be problems. In July 2007 the parliament elected Bamir Topi president in accordance with constitutional guidelines.
Political parties operated without restriction or outside interference.
Overall, women were poorly represented at the national and local levels of government, despite commitments by the major political parties to increase female representation. There were nine women in the 140-seat People's Assembly, including the speaker, and two women on the Council of Ministers. Many parties introduced internal party quotas for women; however, post-election re-rankings diminished the effect of these rules.
Several members of the Greek minority served in both the People's Assembly and in the executive branch in ministerial and subministerial positions, including as the minister of labor. No other ethnic minorities were represented in the parliament or on the Council of Ministers.
Government Corruption and Transparency
The law provides criminal penalties for official corruption. Despite several arrests of high-level local and central government officials, corruption remained a major obstacle to meaningful reform and a serious problem.
On December 13, the Supreme Court appointed a five judge panel to review the prosecution's November 27 indictment of Foreign Minister Lulzim Basha for irregularities in the country's largest public works project, the Durres-Kukes Highway. The parliament lifted Basha's immunity in December 2007. The case was pending at year's end.
On June 16, the parliament lifted the immunity of former minister of defense Fatmir Mediu, who resigned his office on March 17 in connection with the investigation into an explosion at a demilitarization warehouse in Gerdec that resulted in the deaths of 26 persons. The Office of Prosecutor General was investigating the responsibility for the explosion at year's end; some international and Albanian media groups alleged the prime minister's office had tried to hinder that and other investigations.
On October 10, investigators from the Ministry of Justice attempted to seize the case files of suspected money launderer Damir Fazlic, a Bosnian-Serb businessman. On October 11, the Ministry of the Interior stated it would sue two of the prosecutors involved in trying to summon Fazlic for questioning, claiming that the summons was illegal. Fazlic, accused of money laundering in Albania, was summoned by the Prosecutor General's office on October 8 for questioning while on a visit to Albania; however, he managed to leave the country before he could be questioned. Legal experts characterized the Ministry of the Interior's threat to sue prosecutors as blatant attempts to intimidate the Office of the Prosecutor General into dropping the case against Fazlic, who was alleged to have links to high-ranking government officials.
In May after a request for expedited adjudication, a Tirana court concluded the case of six high-level government employees, including the deputy minister of public works, general director of roads, and director of procurement who were arrested in September 2007 for corruption relating to their involvement in a bribery scheme for construction tenders. The court sentenced the men to prison and fined five officials and two businessmen. Almost all were freed within the year as the prison sentences were already exhausted during detention while the trial was ongoing.
Also in May the Tirana court sentenced two senior government officials of the Ministry of Labor, Spartak Gjini and Llambi Tarka, to two and a half years in prison and in addition the owner of the Siret Construction Company, Fiqiri Pali, to one year in prison for an illegal construction tender, and for forcing other companies to withdraw from the competition for reconstruction of the ministry's building. The court also fined the individuals.
During the year the government's anticorruption task force against organized crime continued to coordinate anticorruption activities. The task force is a coordinating body, headed by the prime minister, which includes several ministers and heads of independent state-owned agencies, such as the public electricity company, and representatives of the police and intelligence organizations.
The law prohibits government ministers and their close family members from owning a company that is directly tied to their official responsibilities. Since its conception in 2003, the High Inspectorate for the Declaration and Audit of Assets (HIDAA) received assets declarations from 8,816 officials. Until November there were 363 new officials that declared their assets for the first time. HIDAA administers the conflict of interest regulations and reported inspection of 3,894 asset declarations for the previous year.
Citizens and noncitizens, including foreign media, have the right to obtain information about the activities of government bodies and persons who exercise official state functions; however, citizens often faced serious problems in obtaining information from public and government institutions.
The law requires public officials to release all information and official documents with the exception of classified documents and state secrets. Most government ministries and agencies posted public information directly on their Web sites. However, businesses and citizens complained of a lack of transparency and the failure to publish regulations or legislation that should be basic public information.
Section 4 Governmental Attitude Regarding International and Nongovernmental Investigation of Alleged Violations of Human Rights
A number of domestic and international human rights groups generally operated without government restriction, investigating and publishing their findings on human rights cases. Government officials generally cooperated and responded to their views.
The government cooperated with international organizations, such as the UNHCR and the International Organization for Migration, and did not restrict their access.
The human rights ombudsman has the authority to monitor judicial proceedings and inspect detention and prison facilities, and to initiate cases where a victim is unwilling or unable to come forward. Although the ombudsman lacked the power to enforce decisions, he acted as a watchdog for human rights violations. The most common cases included citizen complaints of police and military abuse of power, lack of enforcement of court judgments in civil cases, wrongful dismissal, and land disputes.
In many cases the government took concrete steps to correct problems in response to the findings of the ombudsman. Cooperation has improved between the Ministry of Interior and the ombudsman including an October conference between both sides, which focused on creating more synergies between the two.
Section 5 Discrimination, Societal Abuses, and Trafficking in Persons
The law prohibits discrimination based on race, gender, ethnicity, disability, language, or social status; however, discrimination against women, Balkan Egyptians, Roma, and homosexuals persisted.
Women
The criminal code penalizes rape, including spousal rape; however, victims rarely reported spousal abuse nor did officials prosecute spousal rape in practice. The concept of spousal rape was not well established, and often neither authorities nor the public considered it a crime. The law imposes penalties for rape and assault depending on the age of the victim. For rape of an adult, the prison term is three to 10 years; for rape of an adolescent aged 14-18, the term is five to 15 years and, for rape of a child under 14, seven to 15 years.
Domestic violence against women, including spousal abuse, remained a serious problem. In November 2007 the OSCE noted that "domestic violence was under-reported, under-investigated, under-prosecuted, and under-sentenced" and that officials granted immunity to the overwhelming majority of perpetrators. The government has a department of equal opportunities at the Ministry of Labor, Social Affairs and Equal Opportunity that covers women's issues, including domestic violence.
The government did not fund specific programs to combat domestic violence or assist victims, although non-profit organizations did. Women to Women, a Swedish NGO, reported that there were approximately six domestic violence hot lines that operated throughout the country. The hot lines, serving mainly the northern part of the country received approximately 24 calls per month from women reporting some form of violence. Shtreheza, an NGO that operated two shelters for battered women in Tirana, reported an increase in cases of domestic violence, primarily due to increased awareness of services.
In many communities, particularly those in the northeast, women were subject to societal discrimination as a result of traditional social norms that considered women to be subordinate to men. Reporting on the participation of women in the February 2007 local elections, the OSCE's Office for Democratic Institutions and Human Rights election observation mission noted that family voting was a problem in 30 percent of the voting centers visited on election day and that the practice raised "serious concern of the disenfranchisement of some women and other family members affected by it."
In 2006 the parliament, with the assistance of the Women's Legal Rights Project, enacted an expansion of the law against domestic violence, adding administrative penalties such as protection orders. This law helped raise awareness of the issue and assistance available for victims through the legal system and nonprofit organizations. Implementation of the law is still in the nascent stages, and has been sporadically enforced. The government reported greater awareness of this issue by the population, and 466 complaints were made by citizens regarding domestic violence. Implementation of the restriction orders started during the year with 340 requests for restrictions and 740 citizens placed under police protection. The Ministry of Interior reported 17 murder cases in families occurred during the year.
The law prohibits prostitution; however, it remained a problem.
The law prohibits sexual harassment; however, officials rarely enforced the law.
The law provides equal rights for men and women under family law, property law, and in the judicial system. In practice cultural traditions often favored men over women.
Neither the law nor practice excluded women from any occupation; however, they were not well represented at the highest levels of their fields. The law mandates equal pay for equal work; however, the government and employers did not fully implement this provision.
Children
Domestic law codifies the government's commitment to children's rights and welfare; however, in practice the government showed a limited commitment.
In general, parents must register their children in the same community where they registered. However, according to the CHRCA, children born to internal migrants frequently had no birth certificates or other legal documentation and, as a result, were unable to attend school.
The law provides for nine years of free education and authorizes private schools. School attendance is mandatory through the ninth grade or until age 16, whichever comes first; however, in practice many children left school earlier than the law allowed to work with their families, particularly in rural areas. Parents had to purchase supplies, books, school materials, and space heaters for some classrooms, which was prohibitively expensive for many families. In 2007 World Vision Albania, which worked primarily in rural areas, reported that rural girls faced additional pressure to leave school because families did not see a value in high school education for girls, and due to security concerns of girls commuting to high school in a larger town. Many families also cited the high cost of school books and uniforms as a reason for not sending girls to school.
According to 2007-08 Ministry of Education figures, secondary school enrollment (ages 15–18) for both boys and girls was 96.7 percent for public schools, while primary school attendance (ages 6-14) was 99.1 percent.
As in previous years, child abuse, including sexual abuse, occasionally occurred, but victims rarely reported it. Trafficking of girls for commercial sexual exploitation was a problem. Children were also trafficked to Greece and Kosovo for begging and other forms of child labor.
As in previous years, some children were unable to leave their homes, including for school, due to fear of reprisal from blood feuds. Figures on the numbers of affected children varied; the latest figures of the Ministry of Interior indicate an estimated 20 children permanently sequestered, while NGOs cite a figure as high as a few hundred. According to the National Reconciliation Committee, nearly 1,000 children were deprived of schooling due to self-imprisonment. As many as 182 children remained endangered by blood feuds involving their families; 86 of these were in particularly dangerous circumstances. Parents generally homeschooled these children. In September the government began offering home-based schooling to 52 children of the self-imprisoned families in the district of Shkoder.
Child marriage remained a problem in many families in the Romani community and typically occurred when children were 13-14.
Displaced and street children remained a problem, particularly Roma children. Street children begged or did petty work; many migrated to neighboring countries, particularly during the summer. These children were at highest risk of internal trafficking and some became victims.
Trafficking in Persons
The law prohibits all forms of trafficking in persons and provides penalties for traffickers; however, individuals and organized crime syndicates trafficked persons, particularly women and children, from and within the country.
The country was a source country for trafficking of women and children for the purposes of commercial sexual exploitation and forced labor, although there has been a slow but steady decline in the number of persons trafficked each year. Greece is the main country of destination for trafficked women. Italy, Macedonia, and Kosovo were also destinations, with many victims trafficked onward to Western Europe. Traffickers largely used overland routes or falsified documents to transport their victims by airplane or ferry. Police and shelter representatives continued to report a trend of traffickers moving females from villages and smaller towns to larger cities for forced prostitution in hotels and private homes. During the year NGOs Terre des Hommes (TdH) and Arsis provided assistance to Albanian children who are suspected to be victims of trafficking – 486 Albanian children were assisted in Greece and 327 in Albania.
During the year the government increased its investigations and prosecutions for human trafficking offenses. By year's end police referred 51 new trafficking cases to the General Prosecutor's Office, which investigated 65 persons on trafficking charges. Authorities referred 43 cases to the Serious Crimes Court; the court prosecuted 62, of whom the court convicted 57 of trafficking. The court sentenced four offenders to up to two years' imprisonment; 10 to between two and five years' imprisonment; 26 to between five and 10 years' imprisonment; and 25 to over 10 years' imprisonment.
The government provided limited services to trafficking victims, operating a shelter near Tirana; however, it has not provided any assistance to the four non-government shelters. On July 23, the government approved a new National Action Plan through 2008-10 to specify government actions to provide services to victims of trafficking; however, implementation was slow.
The government made improvements to encourage implementation of its National Referral Mechanism, which partnered the government with local civil society and international intergovernmental organizations to provide a holistic approach to combating trafficking in persons, although there continued to be problems. Due to increased police training and a proactive approach towards identification, the number of victims of trafficking that the government officially identified was slightly higher than the number of victims identified by NGO sources. Although some discrepancies still existed, official identification and referral improved markedly throughout the year. The establishment of a database to manage and track cases contributed to this increase in identification.
The State Department's annual Trafficking in Persons Report can be found at www.state.gov/g/tip.
Persons with Disabilities
The constitution and law prohibit discrimination against persons with disabilities; however, employers, schools, health care providers, and other state services sometimes discriminated against persons with disabilities. The law mandates that builders of new public buildings make them accessible for persons with disabilities, but the government only sporadically enforced the law. Widespread poverty, unregulated working conditions, and poor medical care posed significant problems for many persons with disabilities.
The ombudsman's inspection of mental health institutions showed that the hospitals were understaffed and poorly supplied, with unacceptable hygienic and sanitary conditions and a lack of medical supplies. The ombudsman, who conducted inspections in Elbasan, Shkoder, and Vlore, recommended a major legal, organizational, and budgetary review of the country's mental health care system.
The government acknowledged that the admission and release of patients from mental health institutions was a problem due to the lack of sufficient financial resources to provide adequate psychiatric evaluations.
The electoral code provides for wheelchair-accessible voting booths and special accommodations for the blind that authorities made available to citizens during the February 2007 elections.
National/Racial/Ethnic Minorities
There were no reports of police violence against members of minority groups, but there were reports of societal discrimination. As visible minorities, members of the Romani and Balkan Egyptian communities suffered significant societal abuse and discrimination.
The law permits official minority status for national groups and separately for ethnolinguistic groups. The government defined Greeks, Macedonians, and Montenegrins as national groups; Greeks constituted the largest of these. The law defined Aromanians (Vlachs) and Roma as ethnolinguistic minority groups.
Unlike in previous years, there were no reports of cases of central government displacement of Roma.
The government did not fund its National Roma Strategy, which sought to improve the livelihood of the community. It did not have a defined strategy for other minority or ethnolinguistic groups.
The ethnic Greek minority pursued grievances with the government regarding electoral zones, Greek-language education, property rights, and government documents. Minority leaders cited the government's unwillingness to recognize ethnic Greek towns outside communist-era "minority zones"; to utilize Greek on official documents and on public signs in ethnic Greek areas; to ascertain the size of the ethnic Greek population; or to include a higher number of ethnic Greeks in public administration.
In September the government charged Vasil Bollano, the ethnic Greek mayor of Himara, with destruction of government property after he ordered the removal of two million lek (approximately $23,000) worth of new road signs in the Himara district. Bollano objected to the signs because authorities posted them in Albanian and English but not Greek. The law requires that road signs be posted in Albanian and English only. Bollano was awaiting trial at year's end.
Other Societal Abuses and Discrimination
The government has not taken any actions to protect the rights of homosexuals. As in previous years, NGOs claimed that police targeted the homosexual community for abuse.
The Albanian Human Rights Group reported that during the year, police harassed members of the Albanian Gay and Lesbian Association and other known homosexuals.
Section 6 Worker Rights
a. The Right of Association
Workers had the right to form independent unions and exercised this right in practice; however, the law prohibits members of the military from joining unions. Approximately 20 percent of the workforce belonged to unions.
The law provides that all workers, except civil servants, uniformed military, police, and some court officials, have the right to strike, and workers exercised this right in practice. The law prohibits strikes that courts judge to be political. During the year, the ombudsman received numerous complaints of unlawful dismissals of police officers across the country.
b. The Right to Organize and Bargain Collectively
Citizens in all fields of civil employment have the constitutional right to organize and bargain collectively, and the law establishes procedures for the protection of workers' rights through collective bargaining agreements. However, labor unions operated from a weak position. In practice unions representing public sector employees negotiated directly with the government. Effective collective bargaining remained difficult, and agreements were hard to enforce.
The law does not prohibit antiunion discrimination; however, there were no reports of such discrimination.
There are no export processing zones.
c. Prohibition of Forced or Compulsory Labor
The law prohibits forced or compulsory labor, including by children; however, individuals and organized crime syndicates trafficked women and children for sexual exploitation and labor.
d. Prohibition of Child Labor and Minimum Age for Employment
The law sets the minimum age of employment at 14 and regulates the amount and type of labor that children under the age of 18 may perform. Children between the ages of 14 and 16 may work legally in part-time jobs during summer vacation; children between the ages of 16 and 18 can work throughout the year in certain specified jobs. The law provides for the Ministries of Labor, Social Affairs, and Equal Opportunity to enforce minimum age requirements through the courts; however, there were no reports that enforcement took place. Labor inspectors generally only investigate the formal labor sector, whereas most child labor occurs in the informal sector. The majority of factories inspected were shoe and textile companies. More than 70 percent of the underage workers were girls.
In January a new legal provision of the Penal Code was approved, which categorizes "exploitation of children for labor or forced services" as a penal crime.
In October the government and the International Labor Organization, represented by the International Labor Office on the Elimination of Child Labor signed a memorandum of understanding stipulating their cooperation for the upcoming five years.
In December the second phase of the Project "Child Labor Monitoring System in Albania" was launched covering two more regions of the country, Elbasan and Shkoder. The first phase covered the three regions of Tirana, Berat, and Korce and resulted in 315 children that were mainstream back into the educational services and pulled away from the street, agriculture and factory work, or trafficking and illicit activities. The Child Labor Unit at the Ministry of Labor is expected to continue to manage this project and its approved Action Plan.
According to a 2007 CHRCA estimate, 50,000 children under the age of 18 worked either full or part time. The CHRCA reported that the majority of child laborers worked as street or shop vendors, beggars, farmers or shepherds, drug runners, vehicle washers, textile factory workers, or shoeshine boys. Some children worked as many as 16 hours a day. In Tirana and other cities, children, mostly Roma, worked as beggars or sold cigarettes and other items on the street; the police generally ignored this practice. Children were trafficked for commercial sexual exploitation.
On March 15, a massive explosion killed several illegally employed children at a munitions dump in the town of Gerdec. The explosion killed a total of 26 persons.
Child labor is prohibited, and the government together with several NGOs and international donors had some specific programs aimed at preventing child labor.
e. Acceptable Conditions of Work
The government raised the national minimum wage in July to 17,000 lek (approximately $186) per month.However, it was not sufficient to provide a decent standard of living for a worker and family. According to INSTAT, the average wage for government workers was 31,850 lek ($370) per month. The Albanian Institute of Statistics also reported that average monthly wages in the public sector increased 9.1 percent from 2006-07.
The law establishes a 40-hour workweek; however, individual or collective agreements typically set the actual workweek. Many persons worked six days a week. The law requires payment of overtime and rest periods; however, employers did not always observe these provisions in practice. The government had no standards for a minimum number of rest periods per week, limits on the maximum number of hours worked per week, or the amount of premium pay for overtime and did not prohibit excessive compulsory overtime.
The Ministry of Labor, Social Affairs, and Equal Opportunity is responsible for enforcing government occupational health and safety standards and regulations; however, the Ministry generally did not enforce regulations in practice. Workplace conditions were frequently very poor and in some cases dangerous. During the year the media reported a number of job-related deaths, particularly in the construction and mining industries. The chromium mines of Bulqiza continued to be among the most dangerous workplaces in Albania, with at least 16 deaths reported to have happened from April 2007 to the end of the year. During the year, miners at Bulqiza launched a hunger strike in protest of the poor working conditions; the miners suspended the strike to give the government time to come up with proposals on how to improve work conditions and to pass a special Miners' Status. The government had not made a proposal by year's end.
The law does not provide workers the right to remove themselves from hazardous situations without jeopardy to their employment.
U.S STATE DEPARTMENT Press release
Thursday, February 26, 2009
Sunday, February 8, 2009
Emërohet kreu i shërbimeve sekrete te Kosoves
Violeta Hyseni
BBC, Prishtinë
Tani Kosova ka dhe Shërbimin e vet Sekret
Pas disa muaj negociatash, presidenti dhe kryeministri i Kosovës kanë emëruar kreun e shërbimeve sekrete të Kosovës.
Bashkim Smakaj, ish-zyrtar i policisë kosovare, është zgjedhur drejtor i Agjensisë Kosovare të Inteligjencës.
Zoti Smakaj, 32 vjeçar, i diplomuar në Biologji dhe Shkencat Politike, shihet si një kandidat që është zgjedhur me konsensusin e koalicionit qeveritar.
Presidenti Fatmir Sejdiu njoftoi se drejtori i Agjencisë Kosovare të Intelegjencës zgjidhej për mandat 5 vjeçar dhe me mundësi të rizgjedhje.
Kryeministri Hashim Thaçi tha se ndihej krenar që në këtë post të rëndësishëm shtetëror është zgjedhur siç ka thënë ai "një njeri i përgatitur mire" dhe ka shfaqur bindjen në suksesin e këtij agjencioni.
"Agjensia Kosovare e Intelegjencës do të jetë një agjensi profesionale dhe shumëetnike. Suksesi i saj do të jetë i garantuar sepse të gjitha institicionet dhe qytetarët do të bashkëpunojnë ngushtë me te", tha kryeministri Thaçi.
Bashkim Smakaj, i cili vendoset në krye në Agjensisë Kosovare të Intelegjencës pas një pune disavjecare në policinë e Kosovës, është zotuar se në punën e tij do të udhëhiqet nga parimet më të larta kushtetuese, ligjore dhe etike.
"Në përputhje me ligjin, Agjencia Kosovare e Intelegjencës do të sigurojë informacion me kohë dhe të saktë për intelegjencën, për kërcënimet nga brenda dhe jashtë, terrorizmin ndërkombëtar dhe atë vendor, prodhimin dhe trafikimin e narkotikëve, krimin e organizuar, krimin ekopnomik, sabotimin dhe të gjitha çështjet tjera të intelegjencës", deklaroi z.Smakaj.
Kritika nga opozita
Opozita ka mirëpritur emërimin e drejtorit të Agjensisë Kosovare të Intelegjencës, por ka kritikuar vonesat në procesin e formimit të shërbimit sekret.
"Unë edhe pse nuk e njoh drejtorin e agjensisë, e përshëndes emërimin e tij. Kryetari dhe kryeministri i Kosovës, pas një vonesë më shumë se shtatë muaj e kanë kryer një obligim kushtetues", tha Naim Maloku nga Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës.
Agjencia Kosovare e Intelegjencës është një nga institucionet kryesore të sigurisë që formohet në Kosovë në prag të njëvjetorit të pavarësisë.
Themelimi i kësaj agjencie ishte paraparë të bëhej verën e shkuar, por procesi është vonuar për shkak të mosarritjes së një konsensusi për emërimin e drejtorit të saj.
Formimi i Agjencisë Kosovare të Inteligjencës e bën zyrtarisht Kosovën për herë të parë me shërbim sekret, ndërsa deri tani, jozyrtarisht kanë ushtruar veprimtarinë e tyre disa shërbime sekrete partiake.
BBC, Prishtinë
Tani Kosova ka dhe Shërbimin e vet Sekret
Pas disa muaj negociatash, presidenti dhe kryeministri i Kosovës kanë emëruar kreun e shërbimeve sekrete të Kosovës.
Bashkim Smakaj, ish-zyrtar i policisë kosovare, është zgjedhur drejtor i Agjensisë Kosovare të Inteligjencës.
Zoti Smakaj, 32 vjeçar, i diplomuar në Biologji dhe Shkencat Politike, shihet si një kandidat që është zgjedhur me konsensusin e koalicionit qeveritar.
Presidenti Fatmir Sejdiu njoftoi se drejtori i Agjencisë Kosovare të Intelegjencës zgjidhej për mandat 5 vjeçar dhe me mundësi të rizgjedhje.
Kryeministri Hashim Thaçi tha se ndihej krenar që në këtë post të rëndësishëm shtetëror është zgjedhur siç ka thënë ai "një njeri i përgatitur mire" dhe ka shfaqur bindjen në suksesin e këtij agjencioni.
"Agjensia Kosovare e Intelegjencës do të jetë një agjensi profesionale dhe shumëetnike. Suksesi i saj do të jetë i garantuar sepse të gjitha institicionet dhe qytetarët do të bashkëpunojnë ngushtë me te", tha kryeministri Thaçi.
Bashkim Smakaj, i cili vendoset në krye në Agjensisë Kosovare të Intelegjencës pas një pune disavjecare në policinë e Kosovës, është zotuar se në punën e tij do të udhëhiqet nga parimet më të larta kushtetuese, ligjore dhe etike.
"Në përputhje me ligjin, Agjencia Kosovare e Intelegjencës do të sigurojë informacion me kohë dhe të saktë për intelegjencën, për kërcënimet nga brenda dhe jashtë, terrorizmin ndërkombëtar dhe atë vendor, prodhimin dhe trafikimin e narkotikëve, krimin e organizuar, krimin ekopnomik, sabotimin dhe të gjitha çështjet tjera të intelegjencës", deklaroi z.Smakaj.
Kritika nga opozita
Opozita ka mirëpritur emërimin e drejtorit të Agjensisë Kosovare të Intelegjencës, por ka kritikuar vonesat në procesin e formimit të shërbimit sekret.
"Unë edhe pse nuk e njoh drejtorin e agjensisë, e përshëndes emërimin e tij. Kryetari dhe kryeministri i Kosovës, pas një vonesë më shumë se shtatë muaj e kanë kryer një obligim kushtetues", tha Naim Maloku nga Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës.
Agjencia Kosovare e Intelegjencës është një nga institucionet kryesore të sigurisë që formohet në Kosovë në prag të njëvjetorit të pavarësisë.
Themelimi i kësaj agjencie ishte paraparë të bëhej verën e shkuar, por procesi është vonuar për shkak të mosarritjes së një konsensusi për emërimin e drejtorit të saj.
Formimi i Agjencisë Kosovare të Inteligjencës e bën zyrtarisht Kosovën për herë të parë me shërbim sekret, ndërsa deri tani, jozyrtarisht kanë ushtruar veprimtarinë e tyre disa shërbime sekrete partiake.
Sunday, February 1, 2009
New Electronic Registration Requirement for all Visa Waiver Program Nationals Travelling to the United States
Beginning January 12, 2009, all nationals and citizens of Visa Waiver Program (VWP) countries will be required by law to obtain a travel authorization prior to initiating travel to the United States. This authorization may be obtained online through the Electronic System for Travel Authorization (ESTA™), a free Internet application administered by the Department of Homeland Security (DHS) through a U.S. government Web site at https://esta.cbp.dhs.gov
DHS does not charge VWP travelers a fee for completion of an ESTA™ application.
Please note that unauthorized third-parties have established Web sites, which charge visitors seeking to travel to the United States under the VWP. These businesses and Web sites are not endorsed by, associated with, or affiliated in any way with DHS or the United States Government. Again, the United States Government does not charge a fee to obtain information about, apply for, or obtain a travel authorization through the ESTA™ Web site. Use of a private service to apply for travel authorization via ESTA™ will not expedite the granting of approval.
The ESTA™ application Web site is available in 16 languages and includes a help section that provides additional information for VWP travelers to guide them through the application process. Additional information about ESTA™ may be found at http://www.cbp.gov/esta.
ESTA™ application data will remain active for the period of time that the approved ESTA™ is valid, which is generally two years, or until the traveler’s passport expires, whichever comes first. DHS will then maintain this information for an additional year after which it will be archived for twelve years to allow retrieval of the information for law enforcement, national security, or investigatory purposes.
Courtesy of Berd & Klauss Law Office.
DHS does not charge VWP travelers a fee for completion of an ESTA™ application.
Please note that unauthorized third-parties have established Web sites, which charge visitors seeking to travel to the United States under the VWP. These businesses and Web sites are not endorsed by, associated with, or affiliated in any way with DHS or the United States Government. Again, the United States Government does not charge a fee to obtain information about, apply for, or obtain a travel authorization through the ESTA™ Web site. Use of a private service to apply for travel authorization via ESTA™ will not expedite the granting of approval.
The ESTA™ application Web site is available in 16 languages and includes a help section that provides additional information for VWP travelers to guide them through the application process. Additional information about ESTA™ may be found at http://www.cbp.gov/esta.
ESTA™ application data will remain active for the period of time that the approved ESTA™ is valid, which is generally two years, or until the traveler’s passport expires, whichever comes first. DHS will then maintain this information for an additional year after which it will be archived for twelve years to allow retrieval of the information for law enforcement, national security, or investigatory purposes.
Courtesy of Berd & Klauss Law Office.
Thursday, January 15, 2009
Freedom House: Shqipëria, pjesërisht e lirë
Kritikohen ligjet e dosjeve, Kodi Zgjedhor dhe ligji i prokurorisë
Organizata "Freedom House" nxori raportin vjetor për të drejtat politike dhe liritë civile nëpër botë, ku thotë se liria ka pësuar sprapsje për të tretin vit radhazi në vitin 2008, në pjesën më të madhe të botës. Në raportin e këtij viti Shqipëria klasifikohet si vend pjesërisht i lirë, ndërsa Kosova si vend jo i lirë. Analisti, Tejlër Rojlenc, i cili ka ndjekur zhvillimet në Shqipëri dhe përgatiti materialin në vazhdim, tha për "Zërin e Amerikës, se Shqipëria vazhdon të ketë probleme. Rojlenc, i cili mbulon Shqipërinë, tha se gjendja e lirive në vend nuk ndryshoi shumë në 2008 dhe në raport me vendet e tjera të rajonit është e dobët. Veçanërisht disa projektligje të miratuara nga fundi i vitit, thotë ai, do të ndikojnë negativisht në përshkrimin e gjendjes në Shqipëri edhe në raportin e organizatës "Freedom House" për vitin 2009. "Një nga këto është ligji i ri zgjedhor që do të zbatohet këtë vit për herë të parë. Një tjetër ishte ligji i pastërtisë së figurave dhe i treti, ligji për Prokurorinë e Përgjithshme, i cili parashikon shtimin e kompetencave për Ministrinë e Drejtësisë për të kontrolluar dhe shqyrtuar veprimtarinë e Prokurorit të Përgjithshëm", theksoi analisti i organizatës prestigjioze ndërkombëtare. Rojlenc deklaroi se rezultatet më të dobëta në pikë, Shqipëria i ka në fushat e korrupsionit, të transparencës dhe të funksionimit të shtetit ligjor, që përfshin edhe pavarësinë e gjyqësorit dhe zbatimin e ligjit. Edhe në fushën e lirisë së medias, thotë Rojlenc, gjendja lë shumë për të dëshiruar. "Rezultati është gjithashtu relativisht i ulët për sa i përket lirisë së shtypit. Kjo ka të bëjë me përzierjen e interesave të fuqishme të biznesit, të politikës dhe të medias, që pengojnë zhvillimin progresiv të mjeteve të pavarura të informimit". Në këtë kontekst, Tejlër Rojlenc përmend kërcënimet dhe sulmet ndaj medias, si dhe denigrimin që i bëhet medias nga politika. "Shpesh Kryeministri e denigron median dhe e akuzon atë për lidhje me krimin e organizuar, pa i mbështetur këto akuza në të dhëna faktike. Pra ekziston një atmosferë e përgjithshme armiqësore ndaj kritikave të medias". Viti 2008, thotë zoti Rojlenc, ishte i mbushur me një sërë zhvillimesh negative në Shqipëri, duke filluar në muajin mars me shpërthimin në një objekt për çmontimin e municionit në Gërdec, ku gjetën vdekjen 26 vetë, incident që u bë shkak për zhvendosjen e mijëra banorëve të zonës nga shtëpitë e tyre. Po në atë muaj, thotë ai, doli se Shqipëria ishte pikë transiti për dërgimin e municioneve kineze në Afganistan nëpërmjet një kontraktuesi amerikan. Një nga dëshmitarët kryesorë në këtë skandal më vonë gjeti vdekjen në aksident automobilistik. Megjithëse hetimet nuk rezultuan në krim kundër jetës së dëshmitarit, rasti ka ngritur shumë pikëpyetje për shtetin ligjor në Shqipëri, thotë Tejlër Rojlenc. Me afrimin e zgjedhjeve thotë analisti i organizatës, "Freedom House", gjendja e lirive kryesore në Shqipëri ka shumë mundësi të përkeqësohet. Për sa u përket lirive nëpër botë, Afrika nën-sahariane dhe ish-Bashkimi Sovjetik, thotë "Freedom House", kanë pasur prirjet më regresive, ndërsa Azia Jugore ka bërë përparim të ndjeshëm. "Përparimi i lirisë në Azinë Jugore ishte një rast i rrallë pozitiv në një vit që ka shënuar kryesisht sprapsje dhe ngecje", thotë drejtori i degës së studimeve, Arç Padington, i cili përcakton si fillim të rënies globale periudhën menjëherë pas ‘revolucioneve me ngjyrë‘ në Evropë. Raporti me titull "Freedom in the World 2009", analizon gjendjen e të gjitha 193 vendeve dhe 16 territoreve strategjike në botë dhe i klasifikon ato në tri kategori, të lira, pjesërisht të lira dhe jo të lira, bazuar në qëndrimin e tyre ndaj lirive themelore.
Organizata "Freedom House" nxori raportin vjetor për të drejtat politike dhe liritë civile nëpër botë, ku thotë se liria ka pësuar sprapsje për të tretin vit radhazi në vitin 2008, në pjesën më të madhe të botës. Në raportin e këtij viti Shqipëria klasifikohet si vend pjesërisht i lirë, ndërsa Kosova si vend jo i lirë. Analisti, Tejlër Rojlenc, i cili ka ndjekur zhvillimet në Shqipëri dhe përgatiti materialin në vazhdim, tha për "Zërin e Amerikës, se Shqipëria vazhdon të ketë probleme. Rojlenc, i cili mbulon Shqipërinë, tha se gjendja e lirive në vend nuk ndryshoi shumë në 2008 dhe në raport me vendet e tjera të rajonit është e dobët. Veçanërisht disa projektligje të miratuara nga fundi i vitit, thotë ai, do të ndikojnë negativisht në përshkrimin e gjendjes në Shqipëri edhe në raportin e organizatës "Freedom House" për vitin 2009. "Një nga këto është ligji i ri zgjedhor që do të zbatohet këtë vit për herë të parë. Një tjetër ishte ligji i pastërtisë së figurave dhe i treti, ligji për Prokurorinë e Përgjithshme, i cili parashikon shtimin e kompetencave për Ministrinë e Drejtësisë për të kontrolluar dhe shqyrtuar veprimtarinë e Prokurorit të Përgjithshëm", theksoi analisti i organizatës prestigjioze ndërkombëtare. Rojlenc deklaroi se rezultatet më të dobëta në pikë, Shqipëria i ka në fushat e korrupsionit, të transparencës dhe të funksionimit të shtetit ligjor, që përfshin edhe pavarësinë e gjyqësorit dhe zbatimin e ligjit. Edhe në fushën e lirisë së medias, thotë Rojlenc, gjendja lë shumë për të dëshiruar. "Rezultati është gjithashtu relativisht i ulët për sa i përket lirisë së shtypit. Kjo ka të bëjë me përzierjen e interesave të fuqishme të biznesit, të politikës dhe të medias, që pengojnë zhvillimin progresiv të mjeteve të pavarura të informimit". Në këtë kontekst, Tejlër Rojlenc përmend kërcënimet dhe sulmet ndaj medias, si dhe denigrimin që i bëhet medias nga politika. "Shpesh Kryeministri e denigron median dhe e akuzon atë për lidhje me krimin e organizuar, pa i mbështetur këto akuza në të dhëna faktike. Pra ekziston një atmosferë e përgjithshme armiqësore ndaj kritikave të medias". Viti 2008, thotë zoti Rojlenc, ishte i mbushur me një sërë zhvillimesh negative në Shqipëri, duke filluar në muajin mars me shpërthimin në një objekt për çmontimin e municionit në Gërdec, ku gjetën vdekjen 26 vetë, incident që u bë shkak për zhvendosjen e mijëra banorëve të zonës nga shtëpitë e tyre. Po në atë muaj, thotë ai, doli se Shqipëria ishte pikë transiti për dërgimin e municioneve kineze në Afganistan nëpërmjet një kontraktuesi amerikan. Një nga dëshmitarët kryesorë në këtë skandal më vonë gjeti vdekjen në aksident automobilistik. Megjithëse hetimet nuk rezultuan në krim kundër jetës së dëshmitarit, rasti ka ngritur shumë pikëpyetje për shtetin ligjor në Shqipëri, thotë Tejlër Rojlenc. Me afrimin e zgjedhjeve thotë analisti i organizatës, "Freedom House", gjendja e lirive kryesore në Shqipëri ka shumë mundësi të përkeqësohet. Për sa u përket lirive nëpër botë, Afrika nën-sahariane dhe ish-Bashkimi Sovjetik, thotë "Freedom House", kanë pasur prirjet më regresive, ndërsa Azia Jugore ka bërë përparim të ndjeshëm. "Përparimi i lirisë në Azinë Jugore ishte një rast i rrallë pozitiv në një vit që ka shënuar kryesisht sprapsje dhe ngecje", thotë drejtori i degës së studimeve, Arç Padington, i cili përcakton si fillim të rënies globale periudhën menjëherë pas ‘revolucioneve me ngjyrë‘ në Evropë. Raporti me titull "Freedom in the World 2009", analizon gjendjen e të gjitha 193 vendeve dhe 16 territoreve strategjike në botë dhe i klasifikon ato në tri kategori, të lira, pjesërisht të lira dhe jo të lira, bazuar në qëndrimin e tyre ndaj lirive themelore.
Thursday, December 11, 2008
AKT-AKUZA NDJA LULZIM BASHES
Lulzim Basha ka “mashtruar” qeverinë për Durrës-Kukës. Ky fakt bëhet publik për herë të parë nga Prokuroria e Përgjithshme, e cila zyrtarizon akuzat ndaj ish-ministrit të Transporteve, Lulzim Basha dhe ish-vartësit të tij, Andi Toma, dhe bën publike kërkesën për gjykim, të dorëzuar në Gjykatën e Lartë.
Sipas prokurorit Arben Kraja, nga dy të akuzuarit për “shpërdorim detyre” dhe “shkelje të barazisë në tendera” janë paraqitur argumente të rreme para Këshillit të Ministrave për nevojën e përzgjedhjes së një konsulenti të huaj. Gjatë hetimit 17-mujor, prokuroria ka konstatuar se ish-numri një i dikasterit të Transporteve, ka ndikuar direkt në përzgjedhjen e “Ecorys Group”, si firmë fituese për ndërtimin e rrugës Durrës-Kukës, si një preferencë të tijën.
Unë, Arben Kraja Prokuror në Zyrën e Prokurorit të Përgjithshëm, pas përfundimit të hetimeve paraprake të procedimit penal Nr.1, viti 2007, ju paraqes për gjykim të pandehurit :
Lulzim Basha, i biri i Xhelalit dhe i Remzies, i datëlindjes 12.06.1974, lindur në Tiranë dhe banues në adresën Rruga “Demir Gashi”, Nr.1, Tiranë, me arsim të lartë Juridik, me shtetësi dhe kombësi shqiptare, me gjendje civile i martuar, me gjendje gjyqësore i padënuar, në gjendje të lirë, i mbrojtur nga avokat Zef Nikaj.
Andi Toma, i biri i Luigjit dhe i Luizës, i datëlindjes 16.12.1969, lindur në Tiranë dhe banues në Rrugën “Muhamet Gjollesha”, Kulla Nr.1, Tiranë, me arsim të lartë Matematikë dhe Juridik, me shtetësi dhe kombësi shqiptare, me gjendje civile i martuar, me gjendje gjyqësore i padënuar, në gjendje të lirë, i mbrojtur nga avokat Genci Gjokutaj.
Të akuzuar për kryerjen e veprave penale të shpërdorimit të detyrës në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal dhe shkelja e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal.
Nga hetimet paraprake të këtij procedimi penal ka rezultuar se :
Me datë 09 Mars 2007 Prokuroria e Rrethit Gjyqësor Tiranë ka regjistruar kryesisht procedimin penal Nr.893 për veprën penale të shpërdorimit të detyrës kryer në bashkëpunim, vepër penale e parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal dhe që bën fjalë për shkelje të kryera nga zyrtarët e Ministrisë së Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit gjatë financimeve të kryera për ndërtimin e rrugëve të ndryshme kombëtare me fonde publike, dhe në mënyrë të veçantë për fondet e përdorura në ndërtimin e rrugës Rrëshen-Kalimash, ndërtimin e rrugës paralele Tiranë-Vorë Loti 2 dhe ndërtimin e rrugës Lin-Pogradec.
Me datën 6 Shtator 2007, i është njoftuar akuza “shpërdorim detyre në bashkëpunim”, parashikuar nga neni 248 e 25 të Kodit Penal shtetasve Lejla Saraçi, me detyrë ish-Drejtore e Përgjithshme e Rrugëve dhe Andi Toma, me detyrë ish-Drejtor i Drejtorisë Shërbimeve Juridike në Ministri. Ndërsa shtetasit Armand Teliti, me detyrë ish-Zv. Ministër, i është njoftuar e njëjta akuzë me datën 7 Shtator 2007.
Akuza e ngritur ndaj këtyre personave ka të bëjë me faktin se ata në bashkëpunim me njëri-tjetrin dhe ish-Ministrin e Ministrisë së Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha kanë kryer veprime të kundraligjshme gjatë procedurave të ndjekura për prokurimin e fondeve publike për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash, pjesë e autostradës Durrës-Kukës-Morinë.
Me datën 7 Shtator 2007 Prokuroria e Rrethit Gjyqësor Tiranë ka vendosur ndarjen nga procedimi penal Nr.893, të materialeve që bëjnë fjalë për veprën penale të shpërdorimit të detyrës në bashkëpunim, parashikuar nga neni 248 e 25 të Kodit Penal me objekt ndërtimi i rrugës paralele Tiranë-Vorë Loti Nr.2 dhe ndërtimi i rrugës Lin-Pogradec, si procedim më vete, me numër 893/1 dhe po me datën 7 Shtator 2007, ka marrë vendim për shpalljen e moskompetencës në procedimin penal Nr.893 të vitit 2007. Në vendim arsyetohet se përveç personave të akuzuar deri tani, rezulton se duhet ushtruar ndjekja penale edhe ndaj zotit Lulëzim Basha, i cili është deputet dhe si i tillë kompetencën për hetimin ndaj tij e ka Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm.
Me datën 13 Shtator 2007 Prokurori i Përgjithshëm ka vendosur regjistrimin e procedimit penal Nr.893 datë 09.03.2007 të Prokurorisë Tiranë në Regjistrin e Procedimeve Penale pranë Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm, si procedimi penal Nr.1 i vitit 2007.
Me datën 27 Shtator 2007 është vendosur regjistrimi i emrit të shtetasit Lulëzim Basha në Regjistrin e Procedimeve Penale pranë Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm.
Me datën 15 Tetor 2007 Prokurori i Përgjithshëm i ka kërkuar Kuvendit të Republikës së Shqipërisë autorizim për procedim penal ndaj deputetit Lulëzim Basha.
Me vendimin Nr.152 datë 27.12.2007 Kuvendi i Shqipërisë ka vendosur “Dhënien e autorizimit për fillimin e ndjekjes penale ndaj deputetit Lulzim Basha, kërkuar nga Prokurori i Përgjithshëm.”
Ngjarja objekt hetimi ka ndodhur në rrethanat e përshkruara më poshtë :
Në fund të vitit 2003 Këshilli Kombëtar i Rrugëve ka miratuar një vendim për përcaktimin e variantit optimal të aksit rrugor Durrës-Kukës-Morinë. Nga alternativat e paraqitura është miratuar alternativa Nr.3 me kalimin Milot-Rrëshen-Reps-Thirrë-Kalimash-Kukës-Morinë, me gjatësi 117 km dhe me gjerësi 4 korsi.
Gjatë vitit 2006, kanë filluar procedurat për përcaktimin e subjekteve që do ndërtojnë këtë aks rrugor nga Miloti deri në Morinë.
Ndërtimi i segmentit Milot-Rrëshen me gjatësi 26 km (2 vija kalimi) është financuar nga një kredi e Bankës Botërore. Ky segment, për efekt prokurimi, është ndarë në tre lote dhe janë zhvilluar procedura prokurimi “Tender i hapur ndërkombëtar”, për të tre lotet. Procedurat e përzgjedhjes së subjekteve që po ndërtojnë këtë rrugë janë kryer bazuar në rregullat e Bankës Botërore.
Ndërtimi i segmentit Rrëshen-Kalimash me gjatësi 60.1 km (4 vija kalimi) është financuar nga buxheti i shtetit. Ky segment është ndarë në tre lote, të cilat janë prokuruar si një lot i vetëm. Procedurat e përzgjedhjes së subjektit ndërtues janë kryer bazuar në disa kritere të përcaktuara me VKM Nr.481 datë 14.06.2006 dhe të negocimit të çmimit e të planit të punimeve me subjektin e klasifikuar si i pari.
Ndërtimi i segmentit Kalimash-Rexhepaj me gjatësi 5.6 km (4 vija kalimi) është financuar nga një kredi e Bankës Islamike për Zhvillim. Procedura e përzgjedhjes së subjektit ndërtues ka qenë “Tender i hapur ndërkombëtar”, bazuar në procedurat e Bankës Islamike të Zhvillimit.
Ndërtimi i segmentit Rexhepaj-Kukës-Morinë me gjatësi 23 km (4 vija kalimi) është financuar nga buxheti i shtetit. Ky segment, për efekt prokurimi, është ndarë në 7 lote. Procedurat e prokurimit për të gjitha lotet janë “Tender i hapur”, bazuar në ligjin shqiptar për prokurimet.
Objekt hetimi i procedimit penal ka qenë procedura e ndjekur për përzgjedhjen e subjektit që po ndërton segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash, pjesë e rrugës Durrës-Kukës-Morinë.
Ndërtimi i segmentit Rrëshen-Kalimash me gjatësi 60.1 km, me 4 vija kalimi, është financuar nga buxheti i shtetit. Ky segment është ndarë në tre lote: Rrëshen-Reps, Reps-Thirra dhe Thirra-Kolsh, të cilat janë prokuruar si një lot i vetëm. Për ndërtimin e këtij segmenti rrugor është zgjedhur si konsulent i Ministrisë së Punëve Publike, Transportit dhe
Telekomunikacionit dhe i Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve shoqëria “Ecorys Group”. Një komision ndërkombëtar ka përzgjedhur me datën 4 Gusht 2006 si subjekt ndërtues të këtij segmenti rrugor shoqërinë Bechtel-Enka. Me shoqërinë Bechtel-Enka është lidhur kontrata për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash. Kontrata është miratuar nga Këshilli i Ministrave dhe ka hyrë në fuqi me datën 6 tetor 2006. Bazuar në këtë kontratë kosto e synuar për ndërtimin e këtij segmenti rrugor është 418. 333.985 Euro. Në këtë vlerë nuk është përfshirë TVSH. Kosto e synuar është përcaktuar si rezultat i shumëzimit të çmimeve për njësi, me volumet e përafërta të punimeve. Kjo metodë është përdorur sepse nuk kishte një projekt të përfunduar të rrugës që do të ndërtohej dhe punimet e ndërtimit të rrugës do të bëheshin njëkohësisht me projektimin e saj.
Përzgjedhja e shoqërive projektuese është bërë nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve me tender të hapur ndërkombëtar. Janë shpallur fituese shoqëria italiane Italconsult për seksionin 2 (Reps-Thirra) dhe shoqëria franceze Scetauroute për seksionin 1 (Rrëshen-Reps) dhe seksionin 3 (Thirra-Kolsh). Kontratat me këto subjekte janë lidhur në muajin Shtator 2006 me një afat 7 mujor për përfundimin e projektit. Projektet janë përfunduar në fillim të vitit 2008, kjo sepse është punuar me metodën ndërto dhe projekto njëkohësisht. Sipas projektuesve kjo metodë ka sjellë vonesën në përfundimin e projektit në afat për faktin se projektimi zhvillohej pjesë-pjesë, bazuar në kërkesat e kontraktorit.
Supervizioni i punimeve fillimisht është bërë nga projektuesit për segmentet e rrugës që ishin kontraktuar të projektonin. Kjo sepse kontrata me shoqërinë ndërtuese Bechtel-Enka është lidhur pa përfunduar procedurat e përzgjedhjes së supervizorit. Në muajin Shtator 2007 ka përfunduar procedura e tenderit ndërkombëtar për përzgjedhjen e shoqërisë supervizore, duke përcaktuar si të tillë shoqërinë kroate IGH. Kjo shoqëri vazhdon detyrën e supervizorit për gjithë segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash deri në përfundim të punimeve.
Kontrata me shoqërinë Bechtel-Enka është miratuar me 6 Tetor 2006, ndërsa dorëzimi i shesheve të ndërtimit kontraktorit Bechtel-Enka, për tre seksionet e kësaj rruge është bërë nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve si më poshtë:
Seksioni 1, Rrëshen-Reps me datën 10 Prill 2007; Seksioni 2, Reps-Thirrë me datën 3 Prill 2007 dhe Seksioni 3, Thirrë-Kolsh me datën 10 Prill 2007. Pra realisht punimet për ndërtimin e rrugës Rrëshen-Kalimash kanë filluar nga muaji Prill 2007.
Deri në momentin e dorëzimit të shesheve të ndërtimit, 10 Prill 2007, janë paguar paradhënie shoqërisë Bechtel-Enka në shumën 95 986 799 Euro, si dhe janë paguar punime të kryera bazuar në situacione në shumën 20 427 257 Euro.
Deri me 10 Shtator 2008 janë paguar shoqërisë Bechtel-Enka për punime të kryera 416 548 117 Euro (bashkë me TVSH). Bazuar në të dhënat e projektit përfundimtar vlera e përgjithshme që do paguhet në favor të shoqërisë Bechtel-Enka për përfundimin e punimeve është 867 695 022 Euro (bashkë me TVSH).
Pagesat e kryera deri tani janë përballuar nga buxheti i shtetit si dhe nga një kredi tregtare që ka marrë qeveria shqiptare.
Kredia tregtare është marrë nga ALPHA BANK, A.E., NATIONAL BANK OF GREECE, S.A. si rregullues dhe ALPHA BANK, A.E., dega Londër, si agjent, për shumën 230 milionë euro për financimin e projektit të rrugës Rrëshen–Kalimash. Marrëveshja e kredisë është miratuar nga Kuvendi Shqipërisë në Prill 2008. Interesat që do paguhen për këtë kredi janë 139 916 400 Euro, plus tarifa dhe shpenzime të tjera në shumën 3 270 000 Euro.
Bazuar në konkluzionet e aktit të ekspertimit rezulton se vlera e përgjithshme që do t’i kushtojë shtetit shqiptar ndërtimi i rrugës Rrëshen-Kalimash 60.1 km e gjatë, me katër vija kalimi (përfshirë tunelet) është 1 027 536 635 Euro. Kjo shumë përbëhet si më poshtë: (Tabela 1)
Vlera e synuar e kontratës së lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka pas përfundimit të projektit ka arritur nga 418 333 985 Euro, në shumën 723 079 185 Euro. Pra shtesa është 304 745 200 Euro më shumë, ose rreth 73 % të vlerës së kontratës fillestare. Kjo shtesë ka ardhur për disa arsye si më poshtë :
1. Nga ndryshimi i disa çmimeve për njësi në rritje dhe shtimi i dy zërave të paparashikuara në kontratë në shumën 1 762 641 Euro.
2. Nga ndryshimi i kategorisë së gërmimeve në tunel dhe shtimi i disa punimeve të paparashikuara në kontratë (galeri lidhëse të tuneleve) në shumën 82 791 387 Euro.
3. Nga llogaritja e saktë e volumeve të punës pas përfundimit të projektit në shumën 220 191 172 Euro.
Ekspertët kanë llogaritur koston mesatare për 1 m2 rrugë dhe për 1 m2 ura, duke përjashtuar koston e tunelit dhe TVSH, për rrugët Rrëshen-Kalimash dhe Kalimash-Morinë. Rezulton se në segmentin Rrëshen-Kalimash kosto mesatare për 1 m2 rrugë është 266.4 Euro/m2, ndërsa kosto mesatare për 1 m2 ura është 1293 Euro/m2. Ndërsa në segmentin Kalimash-Morinë kosto mesatare për 1 m2 rrugë është 140 Euro/m2 dhe për 1 m2 ura është 720 Euro.
Duke shumëzuar diferencën e kostos për m2 rrugë dhe m2 ura me sipërfaqen e përgjithshme të rrugës dhe urave sipas projektit të miratuar për segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash, ekspertët kanë llogaritur një diferencë për rrugën 177 075 500 Euro dhe për urat 54 934 083 Euro. Në total kemi një diferencë 232 009 583 Euro, që kosto e rrugës dhe urave në segmentin Rrëshen-Kalimash kanë kushtuar më shumë se kosto e rrugës Kalimash-Morinë.
Janë krahasuar çmimet për njësi të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka me çmimet për njësi të aplikuara nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve në kontratat e lidhura me shoqëritë që po ndërtojnë segmentin Kalimash-Morinë. Ekspertët kanë arritur të krahasojnë 25 zëra punimesh të njëjta, të parashikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka dhe në kontratat e lidhura me shoqëritë që po ndërtojnë segmentet rrugore nga Kalimashi në Morinë. Janë përjashtuar nga krahasimi punimet në tunel dhe disa zëra punimesh që parashikohen në kontratën me Bechtel-Enka dhe nuk parashikohen në kontratat me shoqëritë e tjera, si të pakrahasueshme. Rezulton se çmimet për njësi të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka janë shumë më larta se ato të aplikuara me shoqëritë e tjera. Ekspertët, duke shumëzuar diferencën e çmimeve për njësi me volumet e punës sipas projektit përfundimtar të rrugës Rrëshen-Kalimash, kanë llogaritur një shumë prej 114 851 604 Euro. Kjo shumë përbën favorizim dhe pagesë të kundraligjshme në favor të shoqërisë Bechtel-Enka dhe nga ana tjetër dëm financiar për buxhetin e shtetit shqiptar.
Çmimet për njësi të krahasuara nga ekspertët dhe diferencat përkatëse paraqiten në mënyrë të detajuar në tabelën Nr.1, bashkëngjitur.
Bazuar në konkluzionet e aktit të ekspertimit rezulton se sipas projektit të miratuar për rrugën Rrëshen-Kalimash, 25 zërat e punimeve të krahasuara, kapin një vlerë në total prej 316 008 407 Euro. Nga kjo shumë rezulton se 114 851 604 Euro është paguar në kundërshtim me ligjin shoqëria Bechtel-Enka, ose në përqindje 36%. Ky favorizim i shoqërisë Bechtel-Enka dhe nga ana tjetër dëm financiar për buxhetin e shtetit ka ardhur si rezultat i aplikimit në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka të çmimeve për njësi të imponuara nga shoqëria Bechtel-Enka, pa një analizë të strukturës së kostos, dhe si rrjedhim të pajustifikuara.
Shoqëria Bechtel-Enka ka deklaruar aktivitet në organet tatimore për vitin 2006 dhe vitin 2007 si më poshtë : (Tabela 2)
Rezulton se shoqëria Bechtel-Enka ka pasur për vitin 2006 një normë fitimi (rentabilitet) rreth 69 % dhe për vitin 2007 një normë fitimi (rentabilitet) rreth 44%. Llogaritja normës së fitimit për secilin nga vitet fiskale është bërë fitim/të ardhura.
Ekspertët me të njëjtën metodë kanë krahasuar çmimet për njësi të aplikuara me shoqërinë Bechtel-Enka, me çmimet për njësi që ka aplikuar Banka Botërore në kontratën e lidhur për ndërtimin e segmentit rrugor Milot-Rrëshen. Janë arritur të krahasohen 19 zëra punimesh të njëjta dhe rezulton një diferencë prej 87 516 787 Euro më shumë në favor të shoqërisë Bechtel-Enka.
Me të njëjtën metodë janë krahasuar nga ekspertët çmimet për 15 zëra punimesh me çmimet që përdoren nga një kompani ndërtuese në Milano (çmime të shtatorit 2008) dhe rezulton një diferencë në shumën 24 477 651 Euro në favor të shoqërisë Bechtel-Enka.
Nga analiza e provave të administruara nga prokuroria në lidhje me ngjarjen e përshkruar më sipër u vendos të pushohej akuza për mungesë provash, bazuar në neni 328/1 germa “dh” e Kodit të Procedurës Penale, në ngarkim të pandehurve Armand Teliti dhe Lejla Saraçi dhe rezultoi se të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma, në bashkëpunim kanë kryer veprat penale të shpërdorimit të detyrës, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal dhe shkeljes së barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal.
Vepra penale e shkeljes së barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal është kryer nga të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për përzgjedhjen e shoqërisë konsulente Ecorys Group, në rrethanat e përshkruara më poshtë :
Përzgjedhja e shoqërisë Ecorys Group është bërë drejtpërdrejt nga Ministri Lulzim Basha dhe të gjitha aktet për t’i dhënë formë ligjore kësaj përzgjedhje janë hartuar nga Drejtori i Drejtorisë së Shërbimeve Juridike Andi Toma.
Përzgjedhja e konsulentit Ecorys Group nga shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma është bërë në kundërshtim me nenin 17/3 të ligjit “Për prokurimin publik”, dhe në kundërshtim me Udhëzimin KM Nr.1 datë 01.01.1996 Për prokurimin publik”, pika 3 e kapitullit 1 dhe pika 2/dh e kapitullit 2.
Bazuar në propozimin e Ministrisë së Punëve Publike, Transportit e Telekomunikacionit, Këshilli i Ministrave ka miratuar vendimin Nr.158 datë
15.03.2006. Ky vendim lejon Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurat e prokurimit të Bankës Botërore për të përzgjedhur subjektin që do bëjë projektimin e rrugës Rrëshen-Kalimash si dhe do hartojë dokumentacionin për organizmin e tenderit të përzgjedhjes së subjektit që do të ndërtojë këtë segment rrugor. Procedurat e prokurimit janë hapur me datën 24 Mars 2006 për tre prokurime të veçanta, bazuar në tre lotet që ishte ndarë ky segment rrugor.
Me datën 4 Gusht 2006 të gjithë subjekteve pjesëmarrës në këto tre tendera i janë dërguar modifikime në termat e referencës, të cilat kishin të bënin me faktin që subjektet në vazhdim nuk do të përgatisnin dokumentet e tenderit për ndërtimin e rrugës, sepse kontraktori i punimeve ishte duke u përzgjedhur në një mënyrë tjetër. Procedura ka vazhduar me përcaktimin subjekteve që do realizonin projektin e rrugës Rrëshen-Kalimash.
Me datën 27 Qershor 2006 Martin Humphreys, specialist në Departamentin e Infrastrukturës për Evropën dhe Azinë Qendrore në Bankën Botërore, i dërgon një e-mail Ministrit Lulzim Basha. Në e-mail thuhet se “bazuar në vizitën time në Tiranë dhe bisedën tonë rreth seksionit qendror të rrugës Milot-Morinë, unë kam biseduar me disa kolegë dhe po të dërgoj emrat e referencat e disa subjekteve”. Më poshtë renditen të dhënat e kontaktit për 5 shoqëri të ndryshme, njëra nga të cilat është Ecorys Nederland BV.
Me datën 6 Korrik 2006 Ministri i Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha dërgon për mendim në Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Financave dhe Agjencinë e Prokurimit Publik një projekt-vendim të Këshillit të Ministrave, termat e referencës dhe relacionin shoqërues, me objekt “Për lejimin e Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve të
përdorë procedurën prokurim i drejtpërdrejt, me konsorciumin ndërkombëtar Ecorys Group, për shërbim konsulence në përgatitjen e termave të prokurimit/konkurimit ndërkombëtar, vlerësimin, përzgjedhjen dhe negocimin e kontratës për të ndërtuar seksionin qendror të autostradës Durrës-Kukës-Morinë.” Vlera që do t’i paguhej konsulentit për shërbimin që do kryente ishte parashikuar në projekt-vendim 180 mijë USD.
Agjencia e Prokurimit Publik me datën 7 korrik 2006 i kthen përgjigje se “Në materialin tuaj mungon relacioni i hollësishëm i përllogaritjes së fondit limit, arsyet e përzgjedhjes së këtij konsorciumi dhe dokumentacioni ligjor i tij. Pas plotësimit të materialit do të paraqesim mendimin tonë.”
Me datën 7 Korrik 2006 Ministri i Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha dërgon në Këshillin e Ministrave për miratim projekt-vendimin e mësipërm, pa pritur përgjigjet zyrtare nga Agjencia e Prokurimit Publik dhe Ministria e Financave.
Me datën 10 Korrik 2006 Këshilli Ministrave miraton vendimin qarkullues Nr.460 me anë të cilit lejon Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurën “prokurim i drejtpërdrejt” me shoqërinë Ecorys Group me vlerë 180 mijë USD.
Me datën 10 Korrik 2006 Ministrit Lulzim Basha i vjen një faks nga Patricia de Jonge, punonjëse finance në Ecorys. Në të, ndër të tjera, thuhet “I dashur Ministër Lulzim Basha, bashkëlidhur po ju dërgoj propozimin tonë financiar shërbime konsulence për përzgjedhjen e kontraktorit për punimet ndërtimore në rrugën Rrëshen-Kalimash”. Në faqen e dytë të fax. ndër të tjera thuhet “I dashur zoti Basha, në vijim të kërkesës tuaj, siç diskutuam në telefon po ju paraqes propozimin tonë financiar për shërbime konsulence lidhur me përzgjedhjen e kontraktorit për punimet ndërtimore në rrugën Rrëshen-Kalimash. Në fund jepet dhe shuma 180 mijë USD, si shumë totale për realizimin e detyrës. Oferta është firmosur nga Marcel Van Den Broek, me detyrë Drejtor i Financës së Ecorys.
Me datën 11.07.2006 Gertjan Veshaj, Drejtori Kabinetit të Ministrit Lulzim Basha, dërgon me porosi të Ministrit në Agjencinë e Prokurimit Publik ofertën financiare të paraqitur nga Ecorys me faksin e datës 10 Korrik 2006. Agjencia e Prokurimit Publik me datën 12 Korrik 2006 i kthen përgjigje se “Edhe njëherë ju sqarojmë se në materialin tuaj mungojnë: relacion i hollësishëm i përllogaritjes së fondit limit, në të cilin duhet të trajtohen ofertat e dhëna nga disa kompani prestigjoze të fushës së prokurimit; arsyet e përzgjedhjes së këtij konsorciumi nga kompanitë e tjera të cilat kanë dhënë ofertat e tyre; dokumentacioni ligjor i këtij konsorciumi.”
Me datën 14 Korrik 2006 Ministri i Financave kthen përgjigje shkresës së datës 6 korrik 2006 të Ministrit Lulzim Basha. Në shkresë ndër të tjera thuhet se “projekt-vendimi i paraqitur nuk plotëson kriteret e përcaktuara në nenin 17, pika 3 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, i ndryshuar”.
Relacioni që shoqëron projekt-vendimin është përgatitur nga Andi Toma dhe firmosur nga Lulzim Basha dhe është dërguar për miratim në Këshillin e Ministrave së bashku me projekt-vendimin përkatës.
Në relacion për të argumentuar nevojën e përzgjedhjes së konsulentit ndërkombëtar Ecorys Group, thuhet se: “Kufizimet në kapacitete të njësive publike përgjegjëse për sektorin e infrastrukturës sjellin si domosdoshmëri angazhimin e një kompanie konsulente, me ekspertë të pavarur teknikë, financiarë dhe ligjorë për të asistuar MPPTT/DPRR-në në të gjitha fazat e këtij procesi specifik. Detyra e këtij grupi konsulentësh përfshin dhënien e konsulencës teknike, ligjore dhe financiare për Ministrinë e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit (MPPTT)/ Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve (DPRr) në përgatitjen e termave të prokurimit/konkurimit ndërkombëtar, vlerësimin, përzgjedhjen dhe negocimin e kontratës.”
Rrethanat e cituara më sipër dhe të paraqitura në relacion nuk janë reale. Këshillit të Ministrave i janë paraqitur rrethana të rreme në lidhje me nevojën e përzgjedhjes së një konsulenti ndërkombëtar. Kjo për faktin se Këshilli i Ministrave me propozim të Ministrit Lulzim Basha kishte miratuar katër muaj më parë, VKM Nr.158 datë 15.03.2006. Ky vendim lejonte Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurat e prokurimit të Bankës Botërore për të përzgjedhur subjektin që do bëjë projektimin e rrugës Rrëshen-Kalimash si dhe do hartojë dokumentacionin për organizmin e tenderit të përzgjedhjes së subjektit që do të ndërtojë këtë segment rrugor. Pra kishte filluar procedura e përzgjedhjes së shoqërisë që do të bënte projektin dhe termat teknike të prokurimit për përzgjedhjen e shoqërisë ndërtuese. Ky fakt me dashje nuk është paraqitur në relacionin që shoqëron projekt-vendimin për të justifikuar prokurimin e drejtpërdrejt me shoqërinë Ecorys Group.
Ne relacionin që shoqëron projekt-vendimin, për të argumentuar nevojën e miratimit të një prokurimi të drejtpërdrejt me shoqërinë konsulente Ecorys Group, thuhet gjithashtu: “Duke pasur parasysh rëndësinë e veçantë të aksit Durrës-Kukës-Morinë, ndërtimi i të cilit në një afat sa më të shpejtë përbën një objektiv prioritar për qeverinë, si dhe kushtëzuar nga vështirësitë specifike të ndërtimit të kësaj rruge në kushte tejet të vështira territoriale, bëhet i domosdoshëm angazhimi sa më i shpejtë i një kontraktori potencial ndërkombëtar për fillimin e punimeve të ndërtimit në kohë të këtij segmenti të autostradës Durrës-Kukës-Morinë. Në këtë kontekst është nevojshme dhe dobishme që procedura e përzgjedhjes së konsulentit të realizohet në formë prokurimi të drejtpërdrejt, procedurë që i përgjigjet në mënyrën më efikase rastit specifik në fjalë.”
Duke vlerësuar sa thuhet në relacion përsëri Këshillit të Ministrave i paraqitet një situatë e jo e vërtetë për të justifikuar lidhjen e kontratës së drejtpërdrejt me shoqërinë Ecorys Group. Kjo për faktin se nga hetimi është provuar se megjithëse kontrata me shoqërinë Bechtel-Enka është lidhur me datën 6 Tetor 2006, realisht dorëzimi i shesheve të ndërtimit nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve është bërë në fillim të muajit Prill 2007. Pra pas gjashtë muajve pas lidhjes së kontratës shoqëria Bechtel ka arritur të marrë në dorëzim sheshet e ndërtimit për të filluar punën. Kjo tregon se urgjenca për të përzgjedhur me prokurim të drejtpërdrejt shoqërinë Ecorys Group dhe më pas shoqërinë ndërtuese të rrugës, nuk ka qenë e justifikuar. Ka qenë plotësisht e mundur të vazhdonin normalisht procedurat e miratuara më VKM Nr.158 datë 15.03.2006 dhe shoqëritë e përzgjedhura në tender të paraqisnin dhe dokumentacionin teknik për organizimin e tenderit të përzgjedhjes së ndërtuesit të rrugës Rrëshen-Kalimash.
Rezulton se argumentet e paraqitura nga Ministri Lulzim Basha dhe Drejtori i Shërbimeve Juridike në ministri Andi Toma për nevojën e një konsulenti të huaj dhe realizimin e një prokurimi të drejtpërdrejt me të, në relacionin e paraqitur Këshillit të Ministrave kanë qenë të rreme. Rrethanat e rreme të paraqitura në relacion për të justifikuar përzgjedhjen e një konsulenti ndërkombëtar, me prokurim të drejtpërdrejt përbëjnë veprime të kundraligjshme, sepse janë në kundërshtim me ligjin Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, neni 17/3, germa “a”, ku thuhet se në rastet e prokurimit të drejtpërdrejt enti prokurues duhet të paraqesë kërkesë për përdorimin e procedurës së zgjedhur të prokurimit dhe argumentet përkatëse për zgjedhjen e kësaj procedure.
Në relacionin që shoqëron projekt-vendimin, për të justifikuar përzgjedhjen e shoqërisë Ecorys Group thuhet: “Ecorys Group është përzgjedhur nga një listë prej pesë kompanish konsulente të sugjeruara nga ekspertë të Bankës Botërore. Kjo përzgjedhje është bërë në bazë të disponibilitetit të demonstruar në referim të afatit të kërkuar për realizimin e shërbimit të konsulencës, si dhe kapaciteteve profesionale dhe performancës të suksesshme të kësaj kompanie në eksperienca të këtij lloji, ç’ka krijon besueshmërinë e kësaj kompanie për realizimin me sukses të objektit të prokurimit.”
Nga hetimi është provuar se nuk ka asnjë dokument që të provojë se kush zyrtar shqiptar ka komunikuar me pesë shoqëritë e përmendura, çfarë bisedimesh janë bërë, përse ishte Ecorys Group me e mira prej tyre, përse shoqëritë e tjera nuk kanë pasur mundësi të realizonin detyrën, etj. Pra duket qartë se shoqëria Ecorys Group është favorizuar në krahasim me shoqëritë e tjera.
Paraqitja e rrethanave të rreme në relacion në lidhje me mënyrën e përzgjedhjes së shoqërisë konsulente Ecorys Group, është në kundërshtim me ligjin Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, neni 17/3, germa “b”, ku thuhet se “Lejimi i procedurës së prokurimit të drejtpërdrejt duhet të shoqërohet me motivimin e entit prokurues për përzgjedhjen e kandidatit ose të kandidatëve që do marrin pjesë në prokurim publik.”
Llogaritja e fondit limit për pagesën e shoqërisë Ecorys Group është bërë në kundërshtim me ligjin. Nga hetimi është provuar se shuma 180 mijë USD e vendosur për të paguar shoqërinë Ecorys Group është paraqitur tek Ministri Lulzim Basha me faks nga vetë shoqëria konsulente, pas kundërshtimit të bërë me shkresë nga Agjencia e Prokurimit Publik. Pra rezulton se në momentin kur ishte dërguar për miratim projekt-vendimi, së bashku me relacionin përkatës, nga Ministria Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit nuk kishte asnjë llogaritje të fondit limit që ishte propozuar për t’u miratuar.
Këto veprime të kryera nga shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma janë në kundërshtim me Udhëzimin e Këshillit të Ministrave Nr.1 datë 01.01.1996, i cili ka dalë në zbatim të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”. Në pikën 3 të Kapitullit I të Udhëzimit thuhet se: “Përcaktimi i fondit limit argumentohet nga enti prokurues dhe bëhet në bazë të çmimeve të publikuara nga INSTAT dhe institucionet e tjera shtetërore, përkatëse. Për çmimet e papublikuara, përcaktimi i fondit limit të bëhet në bazë të përvojës së mëparshme të entit prokurues ose sipas testimit të tregut. Nëqoftëse këto të dhëna nuk sigurohen nga burimet e mësipërme, enti prokurues mund të përdorë publikimet ndërkombëtare.” Ndërsa në pikën 2, germa “dh” të Kapitullit II të këtij udhëzimi thuhet se: “Kur enti prokurues përdor procedurën Prokurim i Drejtpërdrejt, hyn në marrëdhënie dhe kërkon propozim nga një kandidat, si dhe negocion për kushtet e kontratës. Prokurimi i drejtpërdrejt nuk duhet të përdoret, në asnjë rast, për të mënjanuar konkurrencën e mundshme apo për të diskriminuar kandidatët. Enti prokurues duhet të përgatisë për këtë procedurë një përshkrim të shkurtër të nevojave dhe kërkesave të veçanta, si p.sh. për cilësinë, sasinë, kushtet dhe afatet e lëvrimit dhe më pas të negociojë me kandidatin e vetëm.”
Veprimet e kryera nga shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma janë në kundërshtim dhe me nenin 7/1 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, i cili thotë se: “Enti prokurues është përgjegjës për prokurimin me fonde publike që i vihen në dispozicion, duke ju nënshtruar dispozitave të këtij ligji dhe çdo kushti tjetër që përfshihet në rregullat e prokurimit dhe udhëzimet e Agjencisë së Prokurimit Publik.”
Asnjë nga detyrimet ligjore të përshkruara më sipër nuk janë zbatuar nga Ministri Lulzim Basha dhe Drejtori Shërbimeve Juridike Andi Toma gjatë procedurës së ndjekur për përzgjedhjen e shoqërisë Ecorys Group.
Në këto kushte rezulton se shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma, në bashkëpunim me njëri tjetrin, gjatë procedurave të kryera për përzgjedhjen e konsulentit Ecorys Group kanë favorizuar në kundërshtim me ligjin dhe në mënyrë të padrejtë shoqërinë Ecorys Group, duke konsumuar në bashkëpunim veprën penale “shkelja e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike”, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal.
Vepra penale e shpërdorimit të detyrës në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal është kryer nga të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për negocimin e kontratës me shoqërinë Bechtel-Enka, në rrethanat e përshkruara më poshtë :
Të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për negocimin e kushteve të kontratës të lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash kanë vepruar në kundërshtim me VKM Nr.481 datë 14.06.2006, në pikën 1/dh, e pikën 2 të tij.
Në kundërshtim me nenin 7/1 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik” dhe me Udhëzimin e Këshillit të Ministrave Nr.1 datë 01.01.1996 Për prokurimin publik”, pika 3 e kapitullit 1.
Në kundërshtim dhe me VKM Nr.460 datë 10.07.2006 i cili i ngarkon shoqërisë Ecorys rolin e konsulentit të MPPTT/DPRr në këtë proces. Janë në kundërshtim me termat e referencës për punën që do bënte konsulenti, të miratuara me këtë vendim, Detyra 4- Negocimi i kontratës.
Nga hetimi është provuar se në tremujorin e parë të vitit 2006 Ministrit të Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha i është paraqitur në rrugë informale një propozim i pakërkuar nga kompania Bechtel-Enka për mënyrën e ndërtimit me ritme të përshpejtuara të segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash nëpërmjet aplikimit të një kontrate projekto e ndërto, në bazë të çmimeve për njësi të fiksuara. Janë zhvilluar disa takime bilaterale ndërmjet përfaqësuesve të shoqërisë Bechtel-Enka dhe Ministrit Lulzim Basha për të diskutuar këtë propozim të pakërkuar.
Në vazhdim bazuar në propozimin e Ministrit të Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha, Këshilli i Ministrave ka miratuar VKM Nr.481 datë 14.06.2006 “Për lejimin e Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurën e prokurimit të hapur ndërkombëtar për ndërtimin me ritme të përshpejtuara të segmentit Rrëshen-Kalimash të autostradës Durrës-Kukës-Morinë”.
Nga Komisioni Ndërkombëtar i ngarkuar për të zbatuar procedurat e parashikuara në VKM Nr.481 datë 14.06.2006 për përzgjedhjen e shoqërisë që do ndërtojë segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash është përzgjedhur shoqëria Bechtel-Enka, si shoqëria më e kualifikuar për të realizuar këtë detyrë.
Në periudhën gusht-shtator 2006 janë zhvilluar negociatat me shoqërinë Bechtel-Enka për të arritur në nënshkrimin e një kontrate për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash. Gjatë zbatimit të procedurës së negocimit nuk është miratuar urdhër me shkrim nga Ministri Lulzim Basha se kush do jetë grupi i negocimit të kontratës, si do zhvillohen procedurat e negocimit dhe çfarë do negociohet. Ky mosveprim i Ministrit Lulzim Basha është në kundërshtim me VKM Nr.481 datë 14.06.2006, pika 1/dh, ku thuhet: “Kandidati i klasifikuar me më shumë pikë të ftohet për negociata, me qëllim arritjen e një marrëveshje të ndërsjelltë për metodologjinë e çmimit dhe planin e punimeve. Çmimet për njësi mund të jenë objekt i verifikimit të pavarur prej një pale të tretë, në varësi të negociatave.” Mosveprimi i Ministrit Lulzim Basha, gjithashtu është në kundërshtim me pikën 2 të po këtij vendimi ku thuhet: “Ngarkohen Ministria e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit dhe Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve për zbatimin e këtij vendimi.”
Nga hetimet e kryera provohet se negociatat faktikisht janë zhvilluar ndërmjet konsulentit Ecorys dhe shoqërisë Bechtel-Enka dhe se çmimet për njësi nuk janë negociuar fare, por janë pranuar ato çmime që ka paraqitur Bechtel-Enka.
Në përfundim të negocimit me datën 15 Shtator 2006 është hartuar një projekt kontratë për realizimin e punimeve të ndërtimit të segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash. Kosto e synuar për përfundimin e rrugës është parashikuar 418 333 985 Euro. Në këtë vlerë nuk përfshihet TVSH. Kosto e synuar është përcaktuar si rezultat i përcaktimit të çmimeve për njësi dhe shumëzimit të tyre me volumet e përafërta të punimeve.
Nga negocimi i kryer janë pranuar çmime për njësi pa një analizë strukture kostoje dhe shumë më të larta se çmimet për njësi të miratuara dhe të përdorura nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve për ndërtime rrugësh me fonde buxhetore në vendin tone gjatë vitit 2006. Në konkluzionet e paraqitura nga ekspertët e caktuar nga prokuroria, janë krahasuar çmimet për 25 zëra punimesh të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka, me çmimet e të njëjtave zëra punimesh të aplikuara në kontratat e lidhura nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve me shoqëritë që po ndërtojnë segmentet rrugorë nga Kalimashi në Morinë. Nga krahasimi rezulton se çmimet për njësi të zërave të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka janë shumë më të larta. Nga shumëzimi i diferencës së çmimeve për njësi me volumet e punës të parashikuara sipas projektit përfundimtar për rrugën Rrëshen-Kalimash rezulton se shoqëria Bechtel-Enka është favorizuar me një shumë prej 114 851 604 Euro krahasuar me shoqëritë që po ndërtojnë segmentet e rrugës në vazhdim, pra nga Kalimashi deri në Morinë. Duke e vlerësuar me kursin e këmbimit mesatar të Bankës së Shqipërisë për muajin shtator 2006, kur është lidhur kontrata me shoqërinë Bechtel-Enka, (1 Euro=123.17 lekë) rezulton se dëmi financiar për buxhetin e shtetit shqiptar është 14 146 272 064 lekë.
Mos nxjerrja e një Urdhri nga Ministri Lulzim Basha në zbatim të pikës 1, germa “dh” dhe pikës 2 të VKM Nr.481 datë 14.06.2006, ka lejuar që negociatat të kryhen ndërmjet konsulentit Ecorys Group dhe shoqërisë Bechtel-Enka dhe jo ndërmjet përfaqësuesve të shtetit shqiptar dhe shoqërisë Bechtel-Enka. Ky mosveprim është në kundërshtim edhe me “Termat e Referencës” të konsulentit Ecorys Group, të miratuara nga Vendimi i Këshillit të Ministrave Nr.460 datë 10.07.2007. Në Termat e Referencës të miratuara, Detyra Nr.4, thuhet se: “Konsulenti të asistojë MPPTT/DPRr në negocimin, hartimin dhe lidhjen e kontratës.” Ndërsa në vazhdim, në termat e referencës, thuhet se “Menaxhimi i detyrës do të jetë në përgjegjësinë e MPPTT/DPRr”. Pra është e shkruar shumë qartë në Vendimin e Këshillit të Ministrave Nr.460 datë 10.07.2006, që përgjegjësinë për menaxhimin e detyrës e ka MPPTT/DPRr dhe konsulenti do të jetë në rolin e asistentit të tyre.
Mos nxjerrja e një Urdhri nga Ministri Lulzim Basha në zbatim të pikës 1, germa “dh” dhe pikës 2 të VKM Nr.481 datë 14.06.2006 ka lejuar shoqëria Bechtel-Enka të vendosë në kontratë çmimet për njësi që ka dashur vetë, duke shmangur negocimin e tyre me palën shqiptare. Ky mosveprim i Ministrit Lulzim Basha është në kundërshtim dhe me nenin 7/1 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, i cili thotë se: “Enti prokurues është përgjegjës për prokurimin me fonde publike që i vihen në dispozicion, duke ju nënshtruar dispozitave të këtij ligji dhe çdo kushti tjetër që përfshihet në rregullat e prokurimit dhe udhëzimet e Agjencisë së Prokurimit Publik.” Mosveprimi i Ministrit Lulzim Basha është në kundërshtim dhe me Udhëzimin e Këshillit të Ministrave Nr.1 datë 01.01.1996 “Për prokurimin publik”, pika 3 e kapitullit 1, ku thuhet se “Përcaktimi i fondit limit argumentohet nga enti prokurues dhe bëhet në bazë të çmimeve të publikuara nga INSTAT dhe institucionet e tjera shtetërore, përkatëse. Për cmimet e papublikuara, përcaktimi i fondit limit të bëhet në bazë të përvojës së mëparshme të entit prokurues ose sipas testimit të tregut. Nëqoftëse këto të dhëna nuk sigurohen nga burimet e mësipërme, enti prokurues mund të përdorë publikimet ndërkombëtare.”
Projekt-kontrata është dërguar për miratim në Këshillin e Ministrave nga Ministri Lulzim Basha me datën 25 Shtator 2006. Në relacionin shoqërues, të përgatitur nga shtetasi Andi Toma dhe të firmosur nga Ministri Lulzim Basha paraqiten rrethana të rreme në lidhje me faktin se ndërmjet kujt janë zhvilluar negociatat, si dhe në lidhje me negocimin e çmimeve për njësi.
Në lidhje me faktin se ndërmjet kujt janë zhvilluar negociatat në relacion thuhet se: “Në këto negociata të zhvilluara në Londër dhe Tiranë, të drejtuara nga konsulenti Ecorys, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të MPPTT-së dhe DPRr-së u morën parasysh eksperiencat e mëparshme të kontratave të ngjashme të zbatuara në vendet e rajonit, si në Rumani e Kroaci, si dhe raportet e vlerësimit të ekspertëve të pavarur mbi nivelin e besueshmërisë dhe saktësisë së çmimeve.” Pra paraqitet situata sikur negociatat janë zhvilluar ndërmjet përfaqësuesve të Ministrisë dhe Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve, nën drejtimin e konsulentit. Në fakt nga hetimi është provuar e kundërta, që negociatat janë zhvilluar ndërmjet konsulentit Ecorys Group dhe shoqërisë Bechtel-Enka, ndërsa dy përfaqësues të palës shqiptare vetëm kanë asistuar konsulentin Ecorys Group gjatë periudhës së negocimit.
Në lidhje me negocimin e çmimeve në relacion thuhet se: “Në përputhje me Planin e Veprimit të hartuar nga konsulenti Ecorys Group, i kontraktuar në bazë të VKM Nr.460, datë 10.07.2006, sipas procedurave ndërkombëtare QBS, u zhvilluan negociatat për kushtet e përgjithshme dhe të veçanta të kontratës së sipërmarrjes me shoqërinë e përbashkët Bechtel-Enka, ku një vëmendje e veçantë iu kushtua negocimit të çmimeve njësi të paraqitura nga shoqëria sipërmarrëse dhe të analizuara e rivlerësuara nga konsulenti ndërkombëtar.” Në fakt nga hetimi është provuar e kundërta që nuk është zhvilluar asnjë negociatë nga përfaqësuesit shqiptar në lidhje me çmimet për njësi, dhe që çmimet për njësi janë pranuar ato të paraqitura nga shoqëria Bechtel-Enka.
Mbi këtë bazë Këshilli i Ministrave miraton Vendimin Nr.651 datë 27.09.2006 “Për miratimin e projekt-kontratës ndërmjet qeverisë së Republikës së Shqipërisë dhe shoqërisë së përbashkët Bechtel Internacional-
Inc-Enka për ndërtimin me ritme të përshpejtuara të segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash, të autostradës Durrës-Kukës-Morinë”.
Për sa më sipër është provuar se gjatë momentit të negocimit të kushteve të kontratës me shoqërinë Bechtel-Enka Ministri Lulëzim Basha në bashkëpunim me shtetasin Andi Toma kanë krijuar kushtet dhe kanë lejuar që negociatat të kryheshin faktikisht ndërmjet konsulentit Ecorys dhe shoqërisë Bechtel-Enka, duke favorizuar shoqërinë Bechtel-Enka dhe nga ana tjetër kanë përgatitur dhe paraqitur në Këshillin e Ministrave një relacion që nuk pasqyron situatën reale në lidhje me negocimin e kontratës në përgjithësi dhe në veçanti në lidhje me negocimin e çmimeve për njësi të aplikuara në kontratë.
Në këto kushte rezulton se shtetasit Lulëzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për negocimin e kushteve të kontratës të lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash kanë konsumuar në bashkëpunim veprën penale “shpërdorimi i detyrës”, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal, duke favorizuar në mënyrë të kundraligjshme shoqërinë Bechtel-Enka për shumën 114 851 604 Euro, ose 14 146 272 064 lekë, si dhe duke shkaktuar dëm financiar buxhetit të shtetit për të njëjtën shumë.
Shkeljet ligjore të përshkruara më sipër janë konstatuar edhe nga Kontrolli i Lartë i Shtetit pas kontrollit të ushtruar nga ana e tij në lidhje me procedurat e ndjekura për përzgjedhjen e subjektit që po ndërton segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash. Raporti përfundimtar i Kontrollit të Lartë të Shtetit në lidhje me këtë objekt është administruar si provë nga Prokuroria.
Gjatë hetimit të pandehurit Lulëzim Basha dhe Andi Toma kanë pretenduar se ata nuk kanë shkelur asnjë ligj apo vendim qeverie. Sipas tyre ata vetëm kanë përgatitur projekt aktet që janë dërguar për miratim në Këshillin e Ministrave dhe kanë vepruar bazuar në Vendimet e Këshillit të Ministrave. Të pandehurit pretendojnë se projekt aktet e përgatitura nuk mund të sjellin pasoja për buxhetin e shtetit.
Një pretendim i tillë, siç u analizua më sipër në mënyrë të detajuar, hidhet poshtë nga provat e administruara gjatë fazës së hetimeve paraprake. (Tabela 3)
Sipas prokurorit Arben Kraja, nga dy të akuzuarit për “shpërdorim detyre” dhe “shkelje të barazisë në tendera” janë paraqitur argumente të rreme para Këshillit të Ministrave për nevojën e përzgjedhjes së një konsulenti të huaj. Gjatë hetimit 17-mujor, prokuroria ka konstatuar se ish-numri një i dikasterit të Transporteve, ka ndikuar direkt në përzgjedhjen e “Ecorys Group”, si firmë fituese për ndërtimin e rrugës Durrës-Kukës, si një preferencë të tijën.
Unë, Arben Kraja Prokuror në Zyrën e Prokurorit të Përgjithshëm, pas përfundimit të hetimeve paraprake të procedimit penal Nr.1, viti 2007, ju paraqes për gjykim të pandehurit :
Lulzim Basha, i biri i Xhelalit dhe i Remzies, i datëlindjes 12.06.1974, lindur në Tiranë dhe banues në adresën Rruga “Demir Gashi”, Nr.1, Tiranë, me arsim të lartë Juridik, me shtetësi dhe kombësi shqiptare, me gjendje civile i martuar, me gjendje gjyqësore i padënuar, në gjendje të lirë, i mbrojtur nga avokat Zef Nikaj.
Andi Toma, i biri i Luigjit dhe i Luizës, i datëlindjes 16.12.1969, lindur në Tiranë dhe banues në Rrugën “Muhamet Gjollesha”, Kulla Nr.1, Tiranë, me arsim të lartë Matematikë dhe Juridik, me shtetësi dhe kombësi shqiptare, me gjendje civile i martuar, me gjendje gjyqësore i padënuar, në gjendje të lirë, i mbrojtur nga avokat Genci Gjokutaj.
Të akuzuar për kryerjen e veprave penale të shpërdorimit të detyrës në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal dhe shkelja e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal.
Nga hetimet paraprake të këtij procedimi penal ka rezultuar se :
Me datë 09 Mars 2007 Prokuroria e Rrethit Gjyqësor Tiranë ka regjistruar kryesisht procedimin penal Nr.893 për veprën penale të shpërdorimit të detyrës kryer në bashkëpunim, vepër penale e parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal dhe që bën fjalë për shkelje të kryera nga zyrtarët e Ministrisë së Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit gjatë financimeve të kryera për ndërtimin e rrugëve të ndryshme kombëtare me fonde publike, dhe në mënyrë të veçantë për fondet e përdorura në ndërtimin e rrugës Rrëshen-Kalimash, ndërtimin e rrugës paralele Tiranë-Vorë Loti 2 dhe ndërtimin e rrugës Lin-Pogradec.
Me datën 6 Shtator 2007, i është njoftuar akuza “shpërdorim detyre në bashkëpunim”, parashikuar nga neni 248 e 25 të Kodit Penal shtetasve Lejla Saraçi, me detyrë ish-Drejtore e Përgjithshme e Rrugëve dhe Andi Toma, me detyrë ish-Drejtor i Drejtorisë Shërbimeve Juridike në Ministri. Ndërsa shtetasit Armand Teliti, me detyrë ish-Zv. Ministër, i është njoftuar e njëjta akuzë me datën 7 Shtator 2007.
Akuza e ngritur ndaj këtyre personave ka të bëjë me faktin se ata në bashkëpunim me njëri-tjetrin dhe ish-Ministrin e Ministrisë së Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha kanë kryer veprime të kundraligjshme gjatë procedurave të ndjekura për prokurimin e fondeve publike për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash, pjesë e autostradës Durrës-Kukës-Morinë.
Me datën 7 Shtator 2007 Prokuroria e Rrethit Gjyqësor Tiranë ka vendosur ndarjen nga procedimi penal Nr.893, të materialeve që bëjnë fjalë për veprën penale të shpërdorimit të detyrës në bashkëpunim, parashikuar nga neni 248 e 25 të Kodit Penal me objekt ndërtimi i rrugës paralele Tiranë-Vorë Loti Nr.2 dhe ndërtimi i rrugës Lin-Pogradec, si procedim më vete, me numër 893/1 dhe po me datën 7 Shtator 2007, ka marrë vendim për shpalljen e moskompetencës në procedimin penal Nr.893 të vitit 2007. Në vendim arsyetohet se përveç personave të akuzuar deri tani, rezulton se duhet ushtruar ndjekja penale edhe ndaj zotit Lulëzim Basha, i cili është deputet dhe si i tillë kompetencën për hetimin ndaj tij e ka Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm.
Me datën 13 Shtator 2007 Prokurori i Përgjithshëm ka vendosur regjistrimin e procedimit penal Nr.893 datë 09.03.2007 të Prokurorisë Tiranë në Regjistrin e Procedimeve Penale pranë Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm, si procedimi penal Nr.1 i vitit 2007.
Me datën 27 Shtator 2007 është vendosur regjistrimi i emrit të shtetasit Lulëzim Basha në Regjistrin e Procedimeve Penale pranë Zyrës së Prokurorit të Përgjithshëm.
Me datën 15 Tetor 2007 Prokurori i Përgjithshëm i ka kërkuar Kuvendit të Republikës së Shqipërisë autorizim për procedim penal ndaj deputetit Lulëzim Basha.
Me vendimin Nr.152 datë 27.12.2007 Kuvendi i Shqipërisë ka vendosur “Dhënien e autorizimit për fillimin e ndjekjes penale ndaj deputetit Lulzim Basha, kërkuar nga Prokurori i Përgjithshëm.”
Ngjarja objekt hetimi ka ndodhur në rrethanat e përshkruara më poshtë :
Në fund të vitit 2003 Këshilli Kombëtar i Rrugëve ka miratuar një vendim për përcaktimin e variantit optimal të aksit rrugor Durrës-Kukës-Morinë. Nga alternativat e paraqitura është miratuar alternativa Nr.3 me kalimin Milot-Rrëshen-Reps-Thirrë-Kalimash-Kukës-Morinë, me gjatësi 117 km dhe me gjerësi 4 korsi.
Gjatë vitit 2006, kanë filluar procedurat për përcaktimin e subjekteve që do ndërtojnë këtë aks rrugor nga Miloti deri në Morinë.
Ndërtimi i segmentit Milot-Rrëshen me gjatësi 26 km (2 vija kalimi) është financuar nga një kredi e Bankës Botërore. Ky segment, për efekt prokurimi, është ndarë në tre lote dhe janë zhvilluar procedura prokurimi “Tender i hapur ndërkombëtar”, për të tre lotet. Procedurat e përzgjedhjes së subjekteve që po ndërtojnë këtë rrugë janë kryer bazuar në rregullat e Bankës Botërore.
Ndërtimi i segmentit Rrëshen-Kalimash me gjatësi 60.1 km (4 vija kalimi) është financuar nga buxheti i shtetit. Ky segment është ndarë në tre lote, të cilat janë prokuruar si një lot i vetëm. Procedurat e përzgjedhjes së subjektit ndërtues janë kryer bazuar në disa kritere të përcaktuara me VKM Nr.481 datë 14.06.2006 dhe të negocimit të çmimit e të planit të punimeve me subjektin e klasifikuar si i pari.
Ndërtimi i segmentit Kalimash-Rexhepaj me gjatësi 5.6 km (4 vija kalimi) është financuar nga një kredi e Bankës Islamike për Zhvillim. Procedura e përzgjedhjes së subjektit ndërtues ka qenë “Tender i hapur ndërkombëtar”, bazuar në procedurat e Bankës Islamike të Zhvillimit.
Ndërtimi i segmentit Rexhepaj-Kukës-Morinë me gjatësi 23 km (4 vija kalimi) është financuar nga buxheti i shtetit. Ky segment, për efekt prokurimi, është ndarë në 7 lote. Procedurat e prokurimit për të gjitha lotet janë “Tender i hapur”, bazuar në ligjin shqiptar për prokurimet.
Objekt hetimi i procedimit penal ka qenë procedura e ndjekur për përzgjedhjen e subjektit që po ndërton segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash, pjesë e rrugës Durrës-Kukës-Morinë.
Ndërtimi i segmentit Rrëshen-Kalimash me gjatësi 60.1 km, me 4 vija kalimi, është financuar nga buxheti i shtetit. Ky segment është ndarë në tre lote: Rrëshen-Reps, Reps-Thirra dhe Thirra-Kolsh, të cilat janë prokuruar si një lot i vetëm. Për ndërtimin e këtij segmenti rrugor është zgjedhur si konsulent i Ministrisë së Punëve Publike, Transportit dhe
Telekomunikacionit dhe i Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve shoqëria “Ecorys Group”. Një komision ndërkombëtar ka përzgjedhur me datën 4 Gusht 2006 si subjekt ndërtues të këtij segmenti rrugor shoqërinë Bechtel-Enka. Me shoqërinë Bechtel-Enka është lidhur kontrata për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash. Kontrata është miratuar nga Këshilli i Ministrave dhe ka hyrë në fuqi me datën 6 tetor 2006. Bazuar në këtë kontratë kosto e synuar për ndërtimin e këtij segmenti rrugor është 418. 333.985 Euro. Në këtë vlerë nuk është përfshirë TVSH. Kosto e synuar është përcaktuar si rezultat i shumëzimit të çmimeve për njësi, me volumet e përafërta të punimeve. Kjo metodë është përdorur sepse nuk kishte një projekt të përfunduar të rrugës që do të ndërtohej dhe punimet e ndërtimit të rrugës do të bëheshin njëkohësisht me projektimin e saj.
Përzgjedhja e shoqërive projektuese është bërë nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve me tender të hapur ndërkombëtar. Janë shpallur fituese shoqëria italiane Italconsult për seksionin 2 (Reps-Thirra) dhe shoqëria franceze Scetauroute për seksionin 1 (Rrëshen-Reps) dhe seksionin 3 (Thirra-Kolsh). Kontratat me këto subjekte janë lidhur në muajin Shtator 2006 me një afat 7 mujor për përfundimin e projektit. Projektet janë përfunduar në fillim të vitit 2008, kjo sepse është punuar me metodën ndërto dhe projekto njëkohësisht. Sipas projektuesve kjo metodë ka sjellë vonesën në përfundimin e projektit në afat për faktin se projektimi zhvillohej pjesë-pjesë, bazuar në kërkesat e kontraktorit.
Supervizioni i punimeve fillimisht është bërë nga projektuesit për segmentet e rrugës që ishin kontraktuar të projektonin. Kjo sepse kontrata me shoqërinë ndërtuese Bechtel-Enka është lidhur pa përfunduar procedurat e përzgjedhjes së supervizorit. Në muajin Shtator 2007 ka përfunduar procedura e tenderit ndërkombëtar për përzgjedhjen e shoqërisë supervizore, duke përcaktuar si të tillë shoqërinë kroate IGH. Kjo shoqëri vazhdon detyrën e supervizorit për gjithë segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash deri në përfundim të punimeve.
Kontrata me shoqërinë Bechtel-Enka është miratuar me 6 Tetor 2006, ndërsa dorëzimi i shesheve të ndërtimit kontraktorit Bechtel-Enka, për tre seksionet e kësaj rruge është bërë nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve si më poshtë:
Seksioni 1, Rrëshen-Reps me datën 10 Prill 2007; Seksioni 2, Reps-Thirrë me datën 3 Prill 2007 dhe Seksioni 3, Thirrë-Kolsh me datën 10 Prill 2007. Pra realisht punimet për ndërtimin e rrugës Rrëshen-Kalimash kanë filluar nga muaji Prill 2007.
Deri në momentin e dorëzimit të shesheve të ndërtimit, 10 Prill 2007, janë paguar paradhënie shoqërisë Bechtel-Enka në shumën 95 986 799 Euro, si dhe janë paguar punime të kryera bazuar në situacione në shumën 20 427 257 Euro.
Deri me 10 Shtator 2008 janë paguar shoqërisë Bechtel-Enka për punime të kryera 416 548 117 Euro (bashkë me TVSH). Bazuar në të dhënat e projektit përfundimtar vlera e përgjithshme që do paguhet në favor të shoqërisë Bechtel-Enka për përfundimin e punimeve është 867 695 022 Euro (bashkë me TVSH).
Pagesat e kryera deri tani janë përballuar nga buxheti i shtetit si dhe nga një kredi tregtare që ka marrë qeveria shqiptare.
Kredia tregtare është marrë nga ALPHA BANK, A.E., NATIONAL BANK OF GREECE, S.A. si rregullues dhe ALPHA BANK, A.E., dega Londër, si agjent, për shumën 230 milionë euro për financimin e projektit të rrugës Rrëshen–Kalimash. Marrëveshja e kredisë është miratuar nga Kuvendi Shqipërisë në Prill 2008. Interesat që do paguhen për këtë kredi janë 139 916 400 Euro, plus tarifa dhe shpenzime të tjera në shumën 3 270 000 Euro.
Bazuar në konkluzionet e aktit të ekspertimit rezulton se vlera e përgjithshme që do t’i kushtojë shtetit shqiptar ndërtimi i rrugës Rrëshen-Kalimash 60.1 km e gjatë, me katër vija kalimi (përfshirë tunelet) është 1 027 536 635 Euro. Kjo shumë përbëhet si më poshtë: (Tabela 1)
Vlera e synuar e kontratës së lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka pas përfundimit të projektit ka arritur nga 418 333 985 Euro, në shumën 723 079 185 Euro. Pra shtesa është 304 745 200 Euro më shumë, ose rreth 73 % të vlerës së kontratës fillestare. Kjo shtesë ka ardhur për disa arsye si më poshtë :
1. Nga ndryshimi i disa çmimeve për njësi në rritje dhe shtimi i dy zërave të paparashikuara në kontratë në shumën 1 762 641 Euro.
2. Nga ndryshimi i kategorisë së gërmimeve në tunel dhe shtimi i disa punimeve të paparashikuara në kontratë (galeri lidhëse të tuneleve) në shumën 82 791 387 Euro.
3. Nga llogaritja e saktë e volumeve të punës pas përfundimit të projektit në shumën 220 191 172 Euro.
Ekspertët kanë llogaritur koston mesatare për 1 m2 rrugë dhe për 1 m2 ura, duke përjashtuar koston e tunelit dhe TVSH, për rrugët Rrëshen-Kalimash dhe Kalimash-Morinë. Rezulton se në segmentin Rrëshen-Kalimash kosto mesatare për 1 m2 rrugë është 266.4 Euro/m2, ndërsa kosto mesatare për 1 m2 ura është 1293 Euro/m2. Ndërsa në segmentin Kalimash-Morinë kosto mesatare për 1 m2 rrugë është 140 Euro/m2 dhe për 1 m2 ura është 720 Euro.
Duke shumëzuar diferencën e kostos për m2 rrugë dhe m2 ura me sipërfaqen e përgjithshme të rrugës dhe urave sipas projektit të miratuar për segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash, ekspertët kanë llogaritur një diferencë për rrugën 177 075 500 Euro dhe për urat 54 934 083 Euro. Në total kemi një diferencë 232 009 583 Euro, që kosto e rrugës dhe urave në segmentin Rrëshen-Kalimash kanë kushtuar më shumë se kosto e rrugës Kalimash-Morinë.
Janë krahasuar çmimet për njësi të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka me çmimet për njësi të aplikuara nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve në kontratat e lidhura me shoqëritë që po ndërtojnë segmentin Kalimash-Morinë. Ekspertët kanë arritur të krahasojnë 25 zëra punimesh të njëjta, të parashikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka dhe në kontratat e lidhura me shoqëritë që po ndërtojnë segmentet rrugore nga Kalimashi në Morinë. Janë përjashtuar nga krahasimi punimet në tunel dhe disa zëra punimesh që parashikohen në kontratën me Bechtel-Enka dhe nuk parashikohen në kontratat me shoqëritë e tjera, si të pakrahasueshme. Rezulton se çmimet për njësi të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka janë shumë më larta se ato të aplikuara me shoqëritë e tjera. Ekspertët, duke shumëzuar diferencën e çmimeve për njësi me volumet e punës sipas projektit përfundimtar të rrugës Rrëshen-Kalimash, kanë llogaritur një shumë prej 114 851 604 Euro. Kjo shumë përbën favorizim dhe pagesë të kundraligjshme në favor të shoqërisë Bechtel-Enka dhe nga ana tjetër dëm financiar për buxhetin e shtetit shqiptar.
Çmimet për njësi të krahasuara nga ekspertët dhe diferencat përkatëse paraqiten në mënyrë të detajuar në tabelën Nr.1, bashkëngjitur.
Bazuar në konkluzionet e aktit të ekspertimit rezulton se sipas projektit të miratuar për rrugën Rrëshen-Kalimash, 25 zërat e punimeve të krahasuara, kapin një vlerë në total prej 316 008 407 Euro. Nga kjo shumë rezulton se 114 851 604 Euro është paguar në kundërshtim me ligjin shoqëria Bechtel-Enka, ose në përqindje 36%. Ky favorizim i shoqërisë Bechtel-Enka dhe nga ana tjetër dëm financiar për buxhetin e shtetit ka ardhur si rezultat i aplikimit në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka të çmimeve për njësi të imponuara nga shoqëria Bechtel-Enka, pa një analizë të strukturës së kostos, dhe si rrjedhim të pajustifikuara.
Shoqëria Bechtel-Enka ka deklaruar aktivitet në organet tatimore për vitin 2006 dhe vitin 2007 si më poshtë : (Tabela 2)
Rezulton se shoqëria Bechtel-Enka ka pasur për vitin 2006 një normë fitimi (rentabilitet) rreth 69 % dhe për vitin 2007 një normë fitimi (rentabilitet) rreth 44%. Llogaritja normës së fitimit për secilin nga vitet fiskale është bërë fitim/të ardhura.
Ekspertët me të njëjtën metodë kanë krahasuar çmimet për njësi të aplikuara me shoqërinë Bechtel-Enka, me çmimet për njësi që ka aplikuar Banka Botërore në kontratën e lidhur për ndërtimin e segmentit rrugor Milot-Rrëshen. Janë arritur të krahasohen 19 zëra punimesh të njëjta dhe rezulton një diferencë prej 87 516 787 Euro më shumë në favor të shoqërisë Bechtel-Enka.
Me të njëjtën metodë janë krahasuar nga ekspertët çmimet për 15 zëra punimesh me çmimet që përdoren nga një kompani ndërtuese në Milano (çmime të shtatorit 2008) dhe rezulton një diferencë në shumën 24 477 651 Euro në favor të shoqërisë Bechtel-Enka.
Nga analiza e provave të administruara nga prokuroria në lidhje me ngjarjen e përshkruar më sipër u vendos të pushohej akuza për mungesë provash, bazuar në neni 328/1 germa “dh” e Kodit të Procedurës Penale, në ngarkim të pandehurve Armand Teliti dhe Lejla Saraçi dhe rezultoi se të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma, në bashkëpunim kanë kryer veprat penale të shpërdorimit të detyrës, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal dhe shkeljes së barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal.
Vepra penale e shkeljes së barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal është kryer nga të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për përzgjedhjen e shoqërisë konsulente Ecorys Group, në rrethanat e përshkruara më poshtë :
Përzgjedhja e shoqërisë Ecorys Group është bërë drejtpërdrejt nga Ministri Lulzim Basha dhe të gjitha aktet për t’i dhënë formë ligjore kësaj përzgjedhje janë hartuar nga Drejtori i Drejtorisë së Shërbimeve Juridike Andi Toma.
Përzgjedhja e konsulentit Ecorys Group nga shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma është bërë në kundërshtim me nenin 17/3 të ligjit “Për prokurimin publik”, dhe në kundërshtim me Udhëzimin KM Nr.1 datë 01.01.1996 Për prokurimin publik”, pika 3 e kapitullit 1 dhe pika 2/dh e kapitullit 2.
Bazuar në propozimin e Ministrisë së Punëve Publike, Transportit e Telekomunikacionit, Këshilli i Ministrave ka miratuar vendimin Nr.158 datë
15.03.2006. Ky vendim lejon Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurat e prokurimit të Bankës Botërore për të përzgjedhur subjektin që do bëjë projektimin e rrugës Rrëshen-Kalimash si dhe do hartojë dokumentacionin për organizmin e tenderit të përzgjedhjes së subjektit që do të ndërtojë këtë segment rrugor. Procedurat e prokurimit janë hapur me datën 24 Mars 2006 për tre prokurime të veçanta, bazuar në tre lotet që ishte ndarë ky segment rrugor.
Me datën 4 Gusht 2006 të gjithë subjekteve pjesëmarrës në këto tre tendera i janë dërguar modifikime në termat e referencës, të cilat kishin të bënin me faktin që subjektet në vazhdim nuk do të përgatisnin dokumentet e tenderit për ndërtimin e rrugës, sepse kontraktori i punimeve ishte duke u përzgjedhur në një mënyrë tjetër. Procedura ka vazhduar me përcaktimin subjekteve që do realizonin projektin e rrugës Rrëshen-Kalimash.
Me datën 27 Qershor 2006 Martin Humphreys, specialist në Departamentin e Infrastrukturës për Evropën dhe Azinë Qendrore në Bankën Botërore, i dërgon një e-mail Ministrit Lulzim Basha. Në e-mail thuhet se “bazuar në vizitën time në Tiranë dhe bisedën tonë rreth seksionit qendror të rrugës Milot-Morinë, unë kam biseduar me disa kolegë dhe po të dërgoj emrat e referencat e disa subjekteve”. Më poshtë renditen të dhënat e kontaktit për 5 shoqëri të ndryshme, njëra nga të cilat është Ecorys Nederland BV.
Me datën 6 Korrik 2006 Ministri i Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha dërgon për mendim në Ministrinë e Drejtësisë, Ministrinë e Financave dhe Agjencinë e Prokurimit Publik një projekt-vendim të Këshillit të Ministrave, termat e referencës dhe relacionin shoqërues, me objekt “Për lejimin e Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve të
përdorë procedurën prokurim i drejtpërdrejt, me konsorciumin ndërkombëtar Ecorys Group, për shërbim konsulence në përgatitjen e termave të prokurimit/konkurimit ndërkombëtar, vlerësimin, përzgjedhjen dhe negocimin e kontratës për të ndërtuar seksionin qendror të autostradës Durrës-Kukës-Morinë.” Vlera që do t’i paguhej konsulentit për shërbimin që do kryente ishte parashikuar në projekt-vendim 180 mijë USD.
Agjencia e Prokurimit Publik me datën 7 korrik 2006 i kthen përgjigje se “Në materialin tuaj mungon relacioni i hollësishëm i përllogaritjes së fondit limit, arsyet e përzgjedhjes së këtij konsorciumi dhe dokumentacioni ligjor i tij. Pas plotësimit të materialit do të paraqesim mendimin tonë.”
Me datën 7 Korrik 2006 Ministri i Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha dërgon në Këshillin e Ministrave për miratim projekt-vendimin e mësipërm, pa pritur përgjigjet zyrtare nga Agjencia e Prokurimit Publik dhe Ministria e Financave.
Me datën 10 Korrik 2006 Këshilli Ministrave miraton vendimin qarkullues Nr.460 me anë të cilit lejon Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurën “prokurim i drejtpërdrejt” me shoqërinë Ecorys Group me vlerë 180 mijë USD.
Me datën 10 Korrik 2006 Ministrit Lulzim Basha i vjen një faks nga Patricia de Jonge, punonjëse finance në Ecorys. Në të, ndër të tjera, thuhet “I dashur Ministër Lulzim Basha, bashkëlidhur po ju dërgoj propozimin tonë financiar shërbime konsulence për përzgjedhjen e kontraktorit për punimet ndërtimore në rrugën Rrëshen-Kalimash”. Në faqen e dytë të fax. ndër të tjera thuhet “I dashur zoti Basha, në vijim të kërkesës tuaj, siç diskutuam në telefon po ju paraqes propozimin tonë financiar për shërbime konsulence lidhur me përzgjedhjen e kontraktorit për punimet ndërtimore në rrugën Rrëshen-Kalimash. Në fund jepet dhe shuma 180 mijë USD, si shumë totale për realizimin e detyrës. Oferta është firmosur nga Marcel Van Den Broek, me detyrë Drejtor i Financës së Ecorys.
Me datën 11.07.2006 Gertjan Veshaj, Drejtori Kabinetit të Ministrit Lulzim Basha, dërgon me porosi të Ministrit në Agjencinë e Prokurimit Publik ofertën financiare të paraqitur nga Ecorys me faksin e datës 10 Korrik 2006. Agjencia e Prokurimit Publik me datën 12 Korrik 2006 i kthen përgjigje se “Edhe njëherë ju sqarojmë se në materialin tuaj mungojnë: relacion i hollësishëm i përllogaritjes së fondit limit, në të cilin duhet të trajtohen ofertat e dhëna nga disa kompani prestigjoze të fushës së prokurimit; arsyet e përzgjedhjes së këtij konsorciumi nga kompanitë e tjera të cilat kanë dhënë ofertat e tyre; dokumentacioni ligjor i këtij konsorciumi.”
Me datën 14 Korrik 2006 Ministri i Financave kthen përgjigje shkresës së datës 6 korrik 2006 të Ministrit Lulzim Basha. Në shkresë ndër të tjera thuhet se “projekt-vendimi i paraqitur nuk plotëson kriteret e përcaktuara në nenin 17, pika 3 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, i ndryshuar”.
Relacioni që shoqëron projekt-vendimin është përgatitur nga Andi Toma dhe firmosur nga Lulzim Basha dhe është dërguar për miratim në Këshillin e Ministrave së bashku me projekt-vendimin përkatës.
Në relacion për të argumentuar nevojën e përzgjedhjes së konsulentit ndërkombëtar Ecorys Group, thuhet se: “Kufizimet në kapacitete të njësive publike përgjegjëse për sektorin e infrastrukturës sjellin si domosdoshmëri angazhimin e një kompanie konsulente, me ekspertë të pavarur teknikë, financiarë dhe ligjorë për të asistuar MPPTT/DPRR-në në të gjitha fazat e këtij procesi specifik. Detyra e këtij grupi konsulentësh përfshin dhënien e konsulencës teknike, ligjore dhe financiare për Ministrinë e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit (MPPTT)/ Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve (DPRr) në përgatitjen e termave të prokurimit/konkurimit ndërkombëtar, vlerësimin, përzgjedhjen dhe negocimin e kontratës.”
Rrethanat e cituara më sipër dhe të paraqitura në relacion nuk janë reale. Këshillit të Ministrave i janë paraqitur rrethana të rreme në lidhje me nevojën e përzgjedhjes së një konsulenti ndërkombëtar. Kjo për faktin se Këshilli i Ministrave me propozim të Ministrit Lulzim Basha kishte miratuar katër muaj më parë, VKM Nr.158 datë 15.03.2006. Ky vendim lejonte Drejtorinë e Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurat e prokurimit të Bankës Botërore për të përzgjedhur subjektin që do bëjë projektimin e rrugës Rrëshen-Kalimash si dhe do hartojë dokumentacionin për organizmin e tenderit të përzgjedhjes së subjektit që do të ndërtojë këtë segment rrugor. Pra kishte filluar procedura e përzgjedhjes së shoqërisë që do të bënte projektin dhe termat teknike të prokurimit për përzgjedhjen e shoqërisë ndërtuese. Ky fakt me dashje nuk është paraqitur në relacionin që shoqëron projekt-vendimin për të justifikuar prokurimin e drejtpërdrejt me shoqërinë Ecorys Group.
Ne relacionin që shoqëron projekt-vendimin, për të argumentuar nevojën e miratimit të një prokurimi të drejtpërdrejt me shoqërinë konsulente Ecorys Group, thuhet gjithashtu: “Duke pasur parasysh rëndësinë e veçantë të aksit Durrës-Kukës-Morinë, ndërtimi i të cilit në një afat sa më të shpejtë përbën një objektiv prioritar për qeverinë, si dhe kushtëzuar nga vështirësitë specifike të ndërtimit të kësaj rruge në kushte tejet të vështira territoriale, bëhet i domosdoshëm angazhimi sa më i shpejtë i një kontraktori potencial ndërkombëtar për fillimin e punimeve të ndërtimit në kohë të këtij segmenti të autostradës Durrës-Kukës-Morinë. Në këtë kontekst është nevojshme dhe dobishme që procedura e përzgjedhjes së konsulentit të realizohet në formë prokurimi të drejtpërdrejt, procedurë që i përgjigjet në mënyrën më efikase rastit specifik në fjalë.”
Duke vlerësuar sa thuhet në relacion përsëri Këshillit të Ministrave i paraqitet një situatë e jo e vërtetë për të justifikuar lidhjen e kontratës së drejtpërdrejt me shoqërinë Ecorys Group. Kjo për faktin se nga hetimi është provuar se megjithëse kontrata me shoqërinë Bechtel-Enka është lidhur me datën 6 Tetor 2006, realisht dorëzimi i shesheve të ndërtimit nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve është bërë në fillim të muajit Prill 2007. Pra pas gjashtë muajve pas lidhjes së kontratës shoqëria Bechtel ka arritur të marrë në dorëzim sheshet e ndërtimit për të filluar punën. Kjo tregon se urgjenca për të përzgjedhur me prokurim të drejtpërdrejt shoqërinë Ecorys Group dhe më pas shoqërinë ndërtuese të rrugës, nuk ka qenë e justifikuar. Ka qenë plotësisht e mundur të vazhdonin normalisht procedurat e miratuara më VKM Nr.158 datë 15.03.2006 dhe shoqëritë e përzgjedhura në tender të paraqisnin dhe dokumentacionin teknik për organizimin e tenderit të përzgjedhjes së ndërtuesit të rrugës Rrëshen-Kalimash.
Rezulton se argumentet e paraqitura nga Ministri Lulzim Basha dhe Drejtori i Shërbimeve Juridike në ministri Andi Toma për nevojën e një konsulenti të huaj dhe realizimin e një prokurimi të drejtpërdrejt me të, në relacionin e paraqitur Këshillit të Ministrave kanë qenë të rreme. Rrethanat e rreme të paraqitura në relacion për të justifikuar përzgjedhjen e një konsulenti ndërkombëtar, me prokurim të drejtpërdrejt përbëjnë veprime të kundraligjshme, sepse janë në kundërshtim me ligjin Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, neni 17/3, germa “a”, ku thuhet se në rastet e prokurimit të drejtpërdrejt enti prokurues duhet të paraqesë kërkesë për përdorimin e procedurës së zgjedhur të prokurimit dhe argumentet përkatëse për zgjedhjen e kësaj procedure.
Në relacionin që shoqëron projekt-vendimin, për të justifikuar përzgjedhjen e shoqërisë Ecorys Group thuhet: “Ecorys Group është përzgjedhur nga një listë prej pesë kompanish konsulente të sugjeruara nga ekspertë të Bankës Botërore. Kjo përzgjedhje është bërë në bazë të disponibilitetit të demonstruar në referim të afatit të kërkuar për realizimin e shërbimit të konsulencës, si dhe kapaciteteve profesionale dhe performancës të suksesshme të kësaj kompanie në eksperienca të këtij lloji, ç’ka krijon besueshmërinë e kësaj kompanie për realizimin me sukses të objektit të prokurimit.”
Nga hetimi është provuar se nuk ka asnjë dokument që të provojë se kush zyrtar shqiptar ka komunikuar me pesë shoqëritë e përmendura, çfarë bisedimesh janë bërë, përse ishte Ecorys Group me e mira prej tyre, përse shoqëritë e tjera nuk kanë pasur mundësi të realizonin detyrën, etj. Pra duket qartë se shoqëria Ecorys Group është favorizuar në krahasim me shoqëritë e tjera.
Paraqitja e rrethanave të rreme në relacion në lidhje me mënyrën e përzgjedhjes së shoqërisë konsulente Ecorys Group, është në kundërshtim me ligjin Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, neni 17/3, germa “b”, ku thuhet se “Lejimi i procedurës së prokurimit të drejtpërdrejt duhet të shoqërohet me motivimin e entit prokurues për përzgjedhjen e kandidatit ose të kandidatëve që do marrin pjesë në prokurim publik.”
Llogaritja e fondit limit për pagesën e shoqërisë Ecorys Group është bërë në kundërshtim me ligjin. Nga hetimi është provuar se shuma 180 mijë USD e vendosur për të paguar shoqërinë Ecorys Group është paraqitur tek Ministri Lulzim Basha me faks nga vetë shoqëria konsulente, pas kundërshtimit të bërë me shkresë nga Agjencia e Prokurimit Publik. Pra rezulton se në momentin kur ishte dërguar për miratim projekt-vendimi, së bashku me relacionin përkatës, nga Ministria Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit nuk kishte asnjë llogaritje të fondit limit që ishte propozuar për t’u miratuar.
Këto veprime të kryera nga shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma janë në kundërshtim me Udhëzimin e Këshillit të Ministrave Nr.1 datë 01.01.1996, i cili ka dalë në zbatim të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”. Në pikën 3 të Kapitullit I të Udhëzimit thuhet se: “Përcaktimi i fondit limit argumentohet nga enti prokurues dhe bëhet në bazë të çmimeve të publikuara nga INSTAT dhe institucionet e tjera shtetërore, përkatëse. Për çmimet e papublikuara, përcaktimi i fondit limit të bëhet në bazë të përvojës së mëparshme të entit prokurues ose sipas testimit të tregut. Nëqoftëse këto të dhëna nuk sigurohen nga burimet e mësipërme, enti prokurues mund të përdorë publikimet ndërkombëtare.” Ndërsa në pikën 2, germa “dh” të Kapitullit II të këtij udhëzimi thuhet se: “Kur enti prokurues përdor procedurën Prokurim i Drejtpërdrejt, hyn në marrëdhënie dhe kërkon propozim nga një kandidat, si dhe negocion për kushtet e kontratës. Prokurimi i drejtpërdrejt nuk duhet të përdoret, në asnjë rast, për të mënjanuar konkurrencën e mundshme apo për të diskriminuar kandidatët. Enti prokurues duhet të përgatisë për këtë procedurë një përshkrim të shkurtër të nevojave dhe kërkesave të veçanta, si p.sh. për cilësinë, sasinë, kushtet dhe afatet e lëvrimit dhe më pas të negociojë me kandidatin e vetëm.”
Veprimet e kryera nga shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma janë në kundërshtim dhe me nenin 7/1 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, i cili thotë se: “Enti prokurues është përgjegjës për prokurimin me fonde publike që i vihen në dispozicion, duke ju nënshtruar dispozitave të këtij ligji dhe çdo kushti tjetër që përfshihet në rregullat e prokurimit dhe udhëzimet e Agjencisë së Prokurimit Publik.”
Asnjë nga detyrimet ligjore të përshkruara më sipër nuk janë zbatuar nga Ministri Lulzim Basha dhe Drejtori Shërbimeve Juridike Andi Toma gjatë procedurës së ndjekur për përzgjedhjen e shoqërisë Ecorys Group.
Në këto kushte rezulton se shtetasit Lulzim Basha dhe Andi Toma, në bashkëpunim me njëri tjetrin, gjatë procedurave të kryera për përzgjedhjen e konsulentit Ecorys Group kanë favorizuar në kundërshtim me ligjin dhe në mënyrë të padrejtë shoqërinë Ecorys Group, duke konsumuar në bashkëpunim veprën penale “shkelja e barazisë së pjesëmarrësve në tendera apo ankande publike”, parashikuar nga nenet 258 e 25 të Kodit Penal.
Vepra penale e shpërdorimit të detyrës në bashkëpunim, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal është kryer nga të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për negocimin e kontratës me shoqërinë Bechtel-Enka, në rrethanat e përshkruara më poshtë :
Të pandehurit Lulzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për negocimin e kushteve të kontratës të lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash kanë vepruar në kundërshtim me VKM Nr.481 datë 14.06.2006, në pikën 1/dh, e pikën 2 të tij.
Në kundërshtim me nenin 7/1 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik” dhe me Udhëzimin e Këshillit të Ministrave Nr.1 datë 01.01.1996 Për prokurimin publik”, pika 3 e kapitullit 1.
Në kundërshtim dhe me VKM Nr.460 datë 10.07.2006 i cili i ngarkon shoqërisë Ecorys rolin e konsulentit të MPPTT/DPRr në këtë proces. Janë në kundërshtim me termat e referencës për punën që do bënte konsulenti, të miratuara me këtë vendim, Detyra 4- Negocimi i kontratës.
Nga hetimi është provuar se në tremujorin e parë të vitit 2006 Ministrit të Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha i është paraqitur në rrugë informale një propozim i pakërkuar nga kompania Bechtel-Enka për mënyrën e ndërtimit me ritme të përshpejtuara të segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash nëpërmjet aplikimit të një kontrate projekto e ndërto, në bazë të çmimeve për njësi të fiksuara. Janë zhvilluar disa takime bilaterale ndërmjet përfaqësuesve të shoqërisë Bechtel-Enka dhe Ministrit Lulzim Basha për të diskutuar këtë propozim të pakërkuar.
Në vazhdim bazuar në propozimin e Ministrit të Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit Lulzim Basha, Këshilli i Ministrave ka miratuar VKM Nr.481 datë 14.06.2006 “Për lejimin e Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve të përdorë procedurën e prokurimit të hapur ndërkombëtar për ndërtimin me ritme të përshpejtuara të segmentit Rrëshen-Kalimash të autostradës Durrës-Kukës-Morinë”.
Nga Komisioni Ndërkombëtar i ngarkuar për të zbatuar procedurat e parashikuara në VKM Nr.481 datë 14.06.2006 për përzgjedhjen e shoqërisë që do ndërtojë segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash është përzgjedhur shoqëria Bechtel-Enka, si shoqëria më e kualifikuar për të realizuar këtë detyrë.
Në periudhën gusht-shtator 2006 janë zhvilluar negociatat me shoqërinë Bechtel-Enka për të arritur në nënshkrimin e një kontrate për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash. Gjatë zbatimit të procedurës së negocimit nuk është miratuar urdhër me shkrim nga Ministri Lulzim Basha se kush do jetë grupi i negocimit të kontratës, si do zhvillohen procedurat e negocimit dhe çfarë do negociohet. Ky mosveprim i Ministrit Lulzim Basha është në kundërshtim me VKM Nr.481 datë 14.06.2006, pika 1/dh, ku thuhet: “Kandidati i klasifikuar me më shumë pikë të ftohet për negociata, me qëllim arritjen e një marrëveshje të ndërsjelltë për metodologjinë e çmimit dhe planin e punimeve. Çmimet për njësi mund të jenë objekt i verifikimit të pavarur prej një pale të tretë, në varësi të negociatave.” Mosveprimi i Ministrit Lulzim Basha, gjithashtu është në kundërshtim me pikën 2 të po këtij vendimi ku thuhet: “Ngarkohen Ministria e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit dhe Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve për zbatimin e këtij vendimi.”
Nga hetimet e kryera provohet se negociatat faktikisht janë zhvilluar ndërmjet konsulentit Ecorys dhe shoqërisë Bechtel-Enka dhe se çmimet për njësi nuk janë negociuar fare, por janë pranuar ato çmime që ka paraqitur Bechtel-Enka.
Në përfundim të negocimit me datën 15 Shtator 2006 është hartuar një projekt kontratë për realizimin e punimeve të ndërtimit të segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash. Kosto e synuar për përfundimin e rrugës është parashikuar 418 333 985 Euro. Në këtë vlerë nuk përfshihet TVSH. Kosto e synuar është përcaktuar si rezultat i përcaktimit të çmimeve për njësi dhe shumëzimit të tyre me volumet e përafërta të punimeve.
Nga negocimi i kryer janë pranuar çmime për njësi pa një analizë strukture kostoje dhe shumë më të larta se çmimet për njësi të miratuara dhe të përdorura nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve për ndërtime rrugësh me fonde buxhetore në vendin tone gjatë vitit 2006. Në konkluzionet e paraqitura nga ekspertët e caktuar nga prokuroria, janë krahasuar çmimet për 25 zëra punimesh të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka, me çmimet e të njëjtave zëra punimesh të aplikuara në kontratat e lidhura nga Drejtoria e Përgjithshme e Rrugëve me shoqëritë që po ndërtojnë segmentet rrugorë nga Kalimashi në Morinë. Nga krahasimi rezulton se çmimet për njësi të zërave të aplikuara në kontratën e lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka janë shumë më të larta. Nga shumëzimi i diferencës së çmimeve për njësi me volumet e punës të parashikuara sipas projektit përfundimtar për rrugën Rrëshen-Kalimash rezulton se shoqëria Bechtel-Enka është favorizuar me një shumë prej 114 851 604 Euro krahasuar me shoqëritë që po ndërtojnë segmentet e rrugës në vazhdim, pra nga Kalimashi deri në Morinë. Duke e vlerësuar me kursin e këmbimit mesatar të Bankës së Shqipërisë për muajin shtator 2006, kur është lidhur kontrata me shoqërinë Bechtel-Enka, (1 Euro=123.17 lekë) rezulton se dëmi financiar për buxhetin e shtetit shqiptar është 14 146 272 064 lekë.
Mos nxjerrja e një Urdhri nga Ministri Lulzim Basha në zbatim të pikës 1, germa “dh” dhe pikës 2 të VKM Nr.481 datë 14.06.2006, ka lejuar që negociatat të kryhen ndërmjet konsulentit Ecorys Group dhe shoqërisë Bechtel-Enka dhe jo ndërmjet përfaqësuesve të shtetit shqiptar dhe shoqërisë Bechtel-Enka. Ky mosveprim është në kundërshtim edhe me “Termat e Referencës” të konsulentit Ecorys Group, të miratuara nga Vendimi i Këshillit të Ministrave Nr.460 datë 10.07.2007. Në Termat e Referencës të miratuara, Detyra Nr.4, thuhet se: “Konsulenti të asistojë MPPTT/DPRr në negocimin, hartimin dhe lidhjen e kontratës.” Ndërsa në vazhdim, në termat e referencës, thuhet se “Menaxhimi i detyrës do të jetë në përgjegjësinë e MPPTT/DPRr”. Pra është e shkruar shumë qartë në Vendimin e Këshillit të Ministrave Nr.460 datë 10.07.2006, që përgjegjësinë për menaxhimin e detyrës e ka MPPTT/DPRr dhe konsulenti do të jetë në rolin e asistentit të tyre.
Mos nxjerrja e një Urdhri nga Ministri Lulzim Basha në zbatim të pikës 1, germa “dh” dhe pikës 2 të VKM Nr.481 datë 14.06.2006 ka lejuar shoqëria Bechtel-Enka të vendosë në kontratë çmimet për njësi që ka dashur vetë, duke shmangur negocimin e tyre me palën shqiptare. Ky mosveprim i Ministrit Lulzim Basha është në kundërshtim dhe me nenin 7/1 të ligjit Nr.7971 datë 26.07.1995 “Për prokurimin publik”, i cili thotë se: “Enti prokurues është përgjegjës për prokurimin me fonde publike që i vihen në dispozicion, duke ju nënshtruar dispozitave të këtij ligji dhe çdo kushti tjetër që përfshihet në rregullat e prokurimit dhe udhëzimet e Agjencisë së Prokurimit Publik.” Mosveprimi i Ministrit Lulzim Basha është në kundërshtim dhe me Udhëzimin e Këshillit të Ministrave Nr.1 datë 01.01.1996 “Për prokurimin publik”, pika 3 e kapitullit 1, ku thuhet se “Përcaktimi i fondit limit argumentohet nga enti prokurues dhe bëhet në bazë të çmimeve të publikuara nga INSTAT dhe institucionet e tjera shtetërore, përkatëse. Për cmimet e papublikuara, përcaktimi i fondit limit të bëhet në bazë të përvojës së mëparshme të entit prokurues ose sipas testimit të tregut. Nëqoftëse këto të dhëna nuk sigurohen nga burimet e mësipërme, enti prokurues mund të përdorë publikimet ndërkombëtare.”
Projekt-kontrata është dërguar për miratim në Këshillin e Ministrave nga Ministri Lulzim Basha me datën 25 Shtator 2006. Në relacionin shoqërues, të përgatitur nga shtetasi Andi Toma dhe të firmosur nga Ministri Lulzim Basha paraqiten rrethana të rreme në lidhje me faktin se ndërmjet kujt janë zhvilluar negociatat, si dhe në lidhje me negocimin e çmimeve për njësi.
Në lidhje me faktin se ndërmjet kujt janë zhvilluar negociatat në relacion thuhet se: “Në këto negociata të zhvilluara në Londër dhe Tiranë, të drejtuara nga konsulenti Ecorys, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të MPPTT-së dhe DPRr-së u morën parasysh eksperiencat e mëparshme të kontratave të ngjashme të zbatuara në vendet e rajonit, si në Rumani e Kroaci, si dhe raportet e vlerësimit të ekspertëve të pavarur mbi nivelin e besueshmërisë dhe saktësisë së çmimeve.” Pra paraqitet situata sikur negociatat janë zhvilluar ndërmjet përfaqësuesve të Ministrisë dhe Drejtorisë së Përgjithshme të Rrugëve, nën drejtimin e konsulentit. Në fakt nga hetimi është provuar e kundërta, që negociatat janë zhvilluar ndërmjet konsulentit Ecorys Group dhe shoqërisë Bechtel-Enka, ndërsa dy përfaqësues të palës shqiptare vetëm kanë asistuar konsulentin Ecorys Group gjatë periudhës së negocimit.
Në lidhje me negocimin e çmimeve në relacion thuhet se: “Në përputhje me Planin e Veprimit të hartuar nga konsulenti Ecorys Group, i kontraktuar në bazë të VKM Nr.460, datë 10.07.2006, sipas procedurave ndërkombëtare QBS, u zhvilluan negociatat për kushtet e përgjithshme dhe të veçanta të kontratës së sipërmarrjes me shoqërinë e përbashkët Bechtel-Enka, ku një vëmendje e veçantë iu kushtua negocimit të çmimeve njësi të paraqitura nga shoqëria sipërmarrëse dhe të analizuara e rivlerësuara nga konsulenti ndërkombëtar.” Në fakt nga hetimi është provuar e kundërta që nuk është zhvilluar asnjë negociatë nga përfaqësuesit shqiptar në lidhje me çmimet për njësi, dhe që çmimet për njësi janë pranuar ato të paraqitura nga shoqëria Bechtel-Enka.
Mbi këtë bazë Këshilli i Ministrave miraton Vendimin Nr.651 datë 27.09.2006 “Për miratimin e projekt-kontratës ndërmjet qeverisë së Republikës së Shqipërisë dhe shoqërisë së përbashkët Bechtel Internacional-
Inc-Enka për ndërtimin me ritme të përshpejtuara të segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash, të autostradës Durrës-Kukës-Morinë”.
Për sa më sipër është provuar se gjatë momentit të negocimit të kushteve të kontratës me shoqërinë Bechtel-Enka Ministri Lulëzim Basha në bashkëpunim me shtetasin Andi Toma kanë krijuar kushtet dhe kanë lejuar që negociatat të kryheshin faktikisht ndërmjet konsulentit Ecorys dhe shoqërisë Bechtel-Enka, duke favorizuar shoqërinë Bechtel-Enka dhe nga ana tjetër kanë përgatitur dhe paraqitur në Këshillin e Ministrave një relacion që nuk pasqyron situatën reale në lidhje me negocimin e kontratës në përgjithësi dhe në veçanti në lidhje me negocimin e çmimeve për njësi të aplikuara në kontratë.
Në këto kushte rezulton se shtetasit Lulëzim Basha dhe Andi Toma gjatë procedurave të ndjekura për negocimin e kushteve të kontratës të lidhur me shoqërinë Bechtel-Enka për ndërtimin e segmentit rrugor Rrëshen-Kalimash kanë konsumuar në bashkëpunim veprën penale “shpërdorimi i detyrës”, parashikuar nga nenet 248 e 25 të Kodit Penal, duke favorizuar në mënyrë të kundraligjshme shoqërinë Bechtel-Enka për shumën 114 851 604 Euro, ose 14 146 272 064 lekë, si dhe duke shkaktuar dëm financiar buxhetit të shtetit për të njëjtën shumë.
Shkeljet ligjore të përshkruara më sipër janë konstatuar edhe nga Kontrolli i Lartë i Shtetit pas kontrollit të ushtruar nga ana e tij në lidhje me procedurat e ndjekura për përzgjedhjen e subjektit që po ndërton segmentin rrugor Rrëshen-Kalimash. Raporti përfundimtar i Kontrollit të Lartë të Shtetit në lidhje me këtë objekt është administruar si provë nga Prokuroria.
Gjatë hetimit të pandehurit Lulëzim Basha dhe Andi Toma kanë pretenduar se ata nuk kanë shkelur asnjë ligj apo vendim qeverie. Sipas tyre ata vetëm kanë përgatitur projekt aktet që janë dërguar për miratim në Këshillin e Ministrave dhe kanë vepruar bazuar në Vendimet e Këshillit të Ministrave. Të pandehurit pretendojnë se projekt aktet e përgatitura nuk mund të sjellin pasoja për buxhetin e shtetit.
Një pretendim i tillë, siç u analizua më sipër në mënyrë të detajuar, hidhet poshtë nga provat e administruara gjatë fazës së hetimeve paraprake. (Tabela 3)
Monday, December 1, 2008
Italy and Albania to sign energy deals
By Guy Dinmore in Rome and Kerin Hope in Athens
Published: December 1 2008 02:00 | Last updated: December 1 2008 02:00
Grandiose energy projects, including what is billed as Europe's largest wind farm, will be on the table for signing when Silvio Berlusconi, Italy's premier, meets Sali Berisha, his Albanian counterpart, in Tirana tomorrow.
Albania's chronic energy crisis and Mr Berisha's ambitions to create a regional energy hub in Europe's second poorest country have opened a new market for many Italian companies.
There is also a sense of urgency for Mr Berisha, who faces elections in June and needs to convince Albanians tired of constant blackouts that relief is on its way. Mr Berisha is offering attractive terms to investors, including long leases on state-owned land for a nominal amount under his "Albania one euro" policy.
People involved in the projects, however, suggest that they could face prolonged delays, warning of corruption, lack of transparency in approval procedures, land ownership disputes and resistance from Albanian environmentalists.
One of the foreign companies involved alleged that Albanian officials had demanded bribes, although Tirana insists it follows European Union procedures.
According to the official schedule, Albania's energy minister, Genc Ruli, is to sign two energy projects - a €1bn (£820m, $1.2bn) contract for Italy's Falcione Group to build a regasification plant near Fier in southern Albania and an undersea gas pipeline to Italy; and a €1.15bn deal for Moncada, a Sicilian construction firm, for a wind farm on the Karaburun peninsular and a power cable across the Adriatic to Italy.
Italy's energy deficit and internal problems in building new infrastructure make Albania an attractive option for sourcing electricity.
Moncada's proposed 500MW wind farm, comprising 250 turbines, is billed as Europe's largest.
Falcione appears to have beaten off a rival project proposed by ASG Power, a Swiss-based project company 75 per cent owned by Agim Gjinali, a Kosovo Albanian entrepreneur.
It proposed a large-scale regasification plant that would take gas shipped from north Africa and Qatar and then feed it to Italy and Albanian industry.
In addition, Italy's Marseglia group said Mr Berlusconi would cut the ribbon on its own wind farm and undersea power line project which already has Albanian approval. Mr Berlusconi's office denied such an event was planned. Marseglia later told the Financial Times that there would just be a meeting with company representatives.
Marre nga Financial Times.
Published: December 1 2008 02:00 | Last updated: December 1 2008 02:00
Grandiose energy projects, including what is billed as Europe's largest wind farm, will be on the table for signing when Silvio Berlusconi, Italy's premier, meets Sali Berisha, his Albanian counterpart, in Tirana tomorrow.
Albania's chronic energy crisis and Mr Berisha's ambitions to create a regional energy hub in Europe's second poorest country have opened a new market for many Italian companies.
There is also a sense of urgency for Mr Berisha, who faces elections in June and needs to convince Albanians tired of constant blackouts that relief is on its way. Mr Berisha is offering attractive terms to investors, including long leases on state-owned land for a nominal amount under his "Albania one euro" policy.
People involved in the projects, however, suggest that they could face prolonged delays, warning of corruption, lack of transparency in approval procedures, land ownership disputes and resistance from Albanian environmentalists.
One of the foreign companies involved alleged that Albanian officials had demanded bribes, although Tirana insists it follows European Union procedures.
According to the official schedule, Albania's energy minister, Genc Ruli, is to sign two energy projects - a €1bn (£820m, $1.2bn) contract for Italy's Falcione Group to build a regasification plant near Fier in southern Albania and an undersea gas pipeline to Italy; and a €1.15bn deal for Moncada, a Sicilian construction firm, for a wind farm on the Karaburun peninsular and a power cable across the Adriatic to Italy.
Italy's energy deficit and internal problems in building new infrastructure make Albania an attractive option for sourcing electricity.
Moncada's proposed 500MW wind farm, comprising 250 turbines, is billed as Europe's largest.
Falcione appears to have beaten off a rival project proposed by ASG Power, a Swiss-based project company 75 per cent owned by Agim Gjinali, a Kosovo Albanian entrepreneur.
It proposed a large-scale regasification plant that would take gas shipped from north Africa and Qatar and then feed it to Italy and Albanian industry.
In addition, Italy's Marseglia group said Mr Berlusconi would cut the ribbon on its own wind farm and undersea power line project which already has Albanian approval. Mr Berlusconi's office denied such an event was planned. Marseglia later told the Financial Times that there would just be a meeting with company representatives.
Marre nga Financial Times.
Friday, November 21, 2008
Meta: Të enjten, protesta popullore
"Greva e urisë krijoi një sensibilizim të jashtëzakonshëm"
Lëvizja Socialiste për Integrim pritet të organizojë të enjten një protestë popullore, në mbrojtje të votës. Një ditë pasi doli nga greva e urisë, Ilir Meta bëri publik qëndrimet e mëtejshme të kësaj partie. Sipas tij, greva e deputetëve dhe protestat e qytetarëve, si dhe manifestimi paqësor thellësisht demokratik i demonstruar qartë në të gjithë këto ditë të jashtëzakonshme, shënuan përmbushjen me një sukses të plotë të fazës së parë të këtij aksioni. "U ngrit vetëdija e opinionit publik në të gjithë vendin për nevojën jetike për garantimin e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme, përmes një procesi konkurrimi politik të barabartë dhe pa diskriminim nga ligji", theksoi Meta. Teksa shtoi se greva krijoi një sensibilizim të jashtëzakonshëm brenda dhe jashtë vendit, sepse, duke qenë një nga grevat më qytetare, ajo kërkoi dhe pati mision rivendosjen e standardeve demokratike në zgjedhje dhe përmbushjen e parimeve të OSBE-ODIHR. "Ajo që ndodhi dje në sallën e Kuvendit të Shqipërisë, nuk na çudit aspak, por veçse na shtoi më shumë argumentet për t‘i treguar opinionit publik se marrëveshja e djeshme e dy partive ishte konsensus për të shkelur standardet e konkurrimit të barabartë", nënvizoi Meta. Kreu i Lëvizjes Socialiste për Integrim mendon se votimi PD-PS ishte një hap i madh mbrapa në standardet e transparencës demokratike, me qëllimin për të dëmtuar shqiptarët që të humbasin besimin te vota e lirë. "Ata treguan qartë se i sakrifikojnë pa hezitim interesat legjitime të shqiptarëve që burojnë nga vota e lirë për interesat e ngushta partiake dhe personale", u shpreh Meta. Ai insistoi se nuk do ta njohë kurrë dhe do ta kontestojë pa u lodhur atë pjesë të Kodit që trajton administrimin e zgjedhjeve, sepse është dëmtuar barazia e palëve përpara zgjedhjeve. "Vetëm në këtë mënyrë mund të ndihmojmë në realizimin konkret të së drejtës së qytetarëve për të votuar të lirë dhe që vota e tyre të mos vidhet dhe tjetërsohet", vijoi Meta. Më tutje, ai ftoi të enjten e ardhshme, në orën 16:00, të gjithë shqiptarët që besojnë se vota e tyre duhet të jetë e lirë, duhet të jetë e barabartë, se vota e tyre duhet të jetë e shenjtë, të bashkohen që të gjithë, pa dallim partish, në sheshin "Skënderbej". "Për t‘u treguar të gjithëve se shpirti i shqiptarëve për liri dhe për demokraci, nuk mund të ndrydhet nga mazhoranca a kartonëve", konstatoi Meta.
Dardan Malaj
Marre nga gazeta "SHQIP"
Lëvizja Socialiste për Integrim pritet të organizojë të enjten një protestë popullore, në mbrojtje të votës. Një ditë pasi doli nga greva e urisë, Ilir Meta bëri publik qëndrimet e mëtejshme të kësaj partie. Sipas tij, greva e deputetëve dhe protestat e qytetarëve, si dhe manifestimi paqësor thellësisht demokratik i demonstruar qartë në të gjithë këto ditë të jashtëzakonshme, shënuan përmbushjen me një sukses të plotë të fazës së parë të këtij aksioni. "U ngrit vetëdija e opinionit publik në të gjithë vendin për nevojën jetike për garantimin e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme, përmes një procesi konkurrimi politik të barabartë dhe pa diskriminim nga ligji", theksoi Meta. Teksa shtoi se greva krijoi një sensibilizim të jashtëzakonshëm brenda dhe jashtë vendit, sepse, duke qenë një nga grevat më qytetare, ajo kërkoi dhe pati mision rivendosjen e standardeve demokratike në zgjedhje dhe përmbushjen e parimeve të OSBE-ODIHR. "Ajo që ndodhi dje në sallën e Kuvendit të Shqipërisë, nuk na çudit aspak, por veçse na shtoi më shumë argumentet për t‘i treguar opinionit publik se marrëveshja e djeshme e dy partive ishte konsensus për të shkelur standardet e konkurrimit të barabartë", nënvizoi Meta. Kreu i Lëvizjes Socialiste për Integrim mendon se votimi PD-PS ishte një hap i madh mbrapa në standardet e transparencës demokratike, me qëllimin për të dëmtuar shqiptarët që të humbasin besimin te vota e lirë. "Ata treguan qartë se i sakrifikojnë pa hezitim interesat legjitime të shqiptarëve që burojnë nga vota e lirë për interesat e ngushta partiake dhe personale", u shpreh Meta. Ai insistoi se nuk do ta njohë kurrë dhe do ta kontestojë pa u lodhur atë pjesë të Kodit që trajton administrimin e zgjedhjeve, sepse është dëmtuar barazia e palëve përpara zgjedhjeve. "Vetëm në këtë mënyrë mund të ndihmojmë në realizimin konkret të së drejtës së qytetarëve për të votuar të lirë dhe që vota e tyre të mos vidhet dhe tjetërsohet", vijoi Meta. Më tutje, ai ftoi të enjten e ardhshme, në orën 16:00, të gjithë shqiptarët që besojnë se vota e tyre duhet të jetë e lirë, duhet të jetë e barabartë, se vota e tyre duhet të jetë e shenjtë, të bashkohen që të gjithë, pa dallim partish, në sheshin "Skënderbej". "Për t‘u treguar të gjithëve se shpirti i shqiptarëve për liri dhe për demokraci, nuk mund të ndrydhet nga mazhoranca a kartonëve", konstatoi Meta.
Dardan Malaj
Marre nga gazeta "SHQIP"
Thursday, October 9, 2008
Fazlliç-Mishkoviç, lidhje kriminale
Arben Rrozhani
Vladimir Popoviç, ndihmës i ish-kryeministrit Zoran Xhinxhiç të vrarë nga pjesëtarë të “Klanit të Zemunit”, në një intervistë të dhënë pak kohë më parë për një gazetë boshnjake thotë se është nëntoka kriminale ajo që i lidh Damir Fazlliçin me Miroslav Mishkoviçin. “Fazlliç është mjeshtër i mashtrimeve, e nga sa dihet, kjo është pikërisht ajo që i duhet Mishkoviçit në Ballkan.
Vladimir Popoviç, ndihmës i ish-kryeministrit Zoran Xhinxhiç të vrarë nga pjesëtarë të “Klanit të Zemunit”, në një intervistë të dhënë pak kohë më parë për një gazetë boshnjake thotë se është nëntoka kriminale ajo që i lidh Damir Fazlliçin me Miroslav Mishkoviçin. “Fazlliç është mjeshtër i mashtrimeve, e nga sa dihet, kjo është pikërisht ajo që i duhet Mishkoviçit në Ballkan.
Prandaj ai dërgon atë kriminel të vogël që në emrin e tij t’i mbarojë punët më të ndyta korruptive prej Shqipërisë e deri në Bosnjë. Ai është njeriu që përdoret nga Radonçiçi dhe Mishkoviçi për punët e ndyta dhe do të jetë shumë interesant të shihet se në cilën anë do të rreshtohet, kur Mishkoviçi të vendosë të ‘lirohet’ nga Radonçiçi, siç ka vepruar me të gjithë partnerët e tjerë afaristë,”-thotë Popoviç.
Më 17 janar 2008 në të parjavshmen e pavarur boshnjake, “Slobodna Bosna”, jepet skema e bashkëpunimit të mandatit serb Mishkoviç me bosin e “Rudnap” Lazareviç, që ka sjellë energji elektrike për Shqipërinë dhe sekserit Fazlliç.
Të gjithë janë serbë, dy të parët milionerë dhe tjetri në shërbim të tyre. Gazeta thoshte se kishte në pronësi dokumente që vërtetonin skandalin mes ofertës së Rudnap Group për Kompaninë Energjetike të Bosnje-Hercegovinës, për furnizimin me 150 megavat energji. Kontrata shkonte në 10 milionë euro, në të cilën Rudnap i Lazareviçit dhe partnerit të tij në biznes, Damir Fazlliç, do të merrnin një pjesë të majme. Oferta e Rudnap ishte bërë në 11 dhjetor 2007 dhe një javë më pas firma e Lazareviç mori një refuzim nga Kompania Energjetike e BiH se nuk mund të kontraktojë për aq shumë energji.
Lazareviç ishte ngritur në biznes si tregtar energjie dhe partneri i tij kyç ishte bërë Fazlliç, i cili kishte krijuar një rrjet të fortë me politikanë, biznesmenë dhe shoqata mediash, në Serbi por edhe në BiH, sidomos pas zhvendosjes së tij nga Sarajeva në Beograd. Pas dështimit të kontratës mes Rudnap dhe Kompanisë Energjetike të Bosnje Hercegovinës, kompania e Lazareviçit “Kotlogradnja”, (pjesë e kompanisë Rudnap), në rrethana të dyshimta fiton një kontratë prej 40 milionë markash konvertibile për rikonstruksionin e TEC-it në Tuzla. Ligjërisht tenderin e fitoi kompania Transelectro, por kontraktori ishte Rudnap. Një lidhje e rëndësishme në këtë marrëveshje ishte “brokeri” me eksperiencë.
Këtu e një vit më parë, Fazlliç ishte konsulent për privatizimin e “Investicijska Bank” dhe përgatiti për privatizim kompanitë më të mëdha shtetërore të BiH, siç ishte Fabrika e Duhanit në Sarajevë.
***
Forbes e rendit miliarderin 62-vjeçar ndër më të pasurit në Ballkan
Milionat e Mishkoviçit, nga Millosheviçi dhe sot
Ai është në listat e Forbes, në rubrikën “Miliarderët e botës”. Është 62 vjeç, fitimi neto në vitin 2007 ishte 1 miliard dollarë. Ishte dikur atlet dhe më pas u laureua për ekonomi. Ishte qeveritar në regjimin e Millosheviçit dhe e la atë i pakënaqur për të themeluar “Delta M” një kompani holding për sigurimet, bankingun dhe rrjetin e supermarketeve. Gjatë luftrave në ballkan në vitet 1991-1995 ai e zhvendosi selinë e kompanisë në Moskë, Kiev dhe Qipro. Në 2001 ishte marrë peng, por ishte liruar pasi kishte paguar rreth 10 milionë dollarë për anëtarët e “Klanit të Zemunit”.
Në gusht 2003 Mirosllav Mishkoviç e kishte vënë në pozitë të vështirë ish-kryeministrin serb Zoran Zhivkoviç, i cili ishte nën presion për të vepruar ndaj dy zyrtarëve të lartë që ishin akuzuar per pastrim parash në korrik nga ish-guvernatori i bankës qendrore, Mladjan Dinkiç. Të dy zyrtarët, të përmendur në një dokument të policisë hungareze të cilin Dinkiq ua kishte dhënë gazetarëve, gjatë një konference për shtyp me 25 Korik, janë këshilltari i Zivkoviq për sigurinë, Zoran Janjuseviq dhe Nemanja Kolesar, drejtor i Agjencisë per Ristrukturimin e Bankave të qeverisë së Serbisë.
Dokumenti i akuzonte ata se kanë pastruar 1.02 milionë euro nëpërmjet një kompanie të regjistruar në ishujt Seyshell. Si Kolesar ashtu edhe Janjuseviq konsiderohen si pjesë e këtij grupi. I pari ka fituar postin e tij si këshilltar financiar i Gjingjiq për shkak të aftësive që kishte fituar në “Delta Bank”, në pronësi të financierit të kohës së Millosheviqit, Miroslav Miskoviq. Janjuseviq kishte punuar për policinë sekrete të serbëve të Bosnjës gjatë viteve 1992-93.
Dy vite më vonë, Mishkoviçi ua shet italianëve një pjesë të biznesit të vet. Në shkurt 2005, Banca Intesa bleu 75 për qind të aksioneve të Delta Banka me bazë në Beograd, për 278 milionë euro. Mishkoviç, president i Delta Holding, firmë amë e bankës, tha se do të investojë paratë nga shitja në zhvillimin e ardhshëm me objektivin për ta bërë kompaninë një kryesues rajonal në shitje, bujqësi dhe prodhimin ushqimor.
Kapitali gjigant i mbledhur nga Mishkoviçi ishte tema e preferuar e mediave serbe prej vitit 1990. Media serbe “Tabloid” (www.tabloid.co.yu) , në një analizë të gjatë të 2 marsit 2007 shkruante për Mishkoviçin si njeriu që bleu Serbinë në treg të lirë. “Miroslav Mishkoviç, sot është njeriu më i pasur në Serbi, ndër më të pasurit në Europë” dhe perandoria e tij financiare shtrihet në gjithë Ballkanin.
Duke patur parasysh lidhjet e tij të fuqishme me ish-kasapin e Ballkanit Millosheviç, gazetarët serbë shtronin pyetjen se pse holdingu i tij kishte emrin “Delta” (shkronjë greke) dhe “M” dhe pse jo “Delta 3 M” duke nënkuptuar Mirjanën, Marijan dhe Marko (Millosheviçin), përkatësisht gruaja dhe dy fëmijët e Sllobodan Millosheviçit.
Në kohën e krizës së madhe financiare në Serbi në vitin 1993, kur vendi vuante nga inflacioni galopant që rritej me minuta, Mishkoviç arriti të përfitonte nga këmbimi i valutës me dinarin e zhvleftësuar dhe falë lidhjeve me familjen Millosheviç dhe Partinë Socialiste Serbe banka e Mishkoviçit, kishte marrë përsipër të shpërndante edhe fondet e pensioneve.
Edhe në ditët e sotme sfondi kriminal nuk i ndahet emrit të bosit të “Delta”. Në nëntorin e shkuar lideri i partisë opozitare Liberal-Demokratike, Çedomir Jovanoviç, i dorëzoi Prokurorisë kundër krimit të organizuar aktpadine për shoqërim kriminalistik ndaj pronarit të Deltës Mirosllav Mishkoviç, ish-kryeministrit Vojisllav Koshtunica dhe disa ministrave e redaktorëve të mediave kryesore. Ekspertët juridikë thonin se në këtë aktpadi kishte pak elementë për nisjen e çështjes penale, sepse ato ështëvështirë të vërtetohen edhe nëse ekziston lidhja ndërmjet kompanisë Delta dhe politikanëve.
Serbët e stigmatizojnë në mënyrë artistike portretin e manjatit të tyre, Mishkoviç. Duke i bërë një fotomontazh me posterin e filmit “Sin City” të regjisorit Frank Miller, ku luajnë atkorë si Brus Uillis, Xhesika Alba, apo Beniçe Del Torro. Bashkëpunëtorët e tij në këtë “aksion” janë presidenti Boris Tadiç, ish-kryeministrit Koshtunica, zëvendëspresidentja e “Delta” Milka Forcan.
***
Bizneset e mandatit serb në Shqipëri pas ardhjes në Berishës në pushtet
Mishkoviç bleu në gusht 2008 supermarketet në Tiranë
Prej gushtit 2008 manjati serb Mirosllav Mishkoviç bëhet zyrtarisht pronari i një rrjeti supermarketesh në Shqipëri. Një biznes fitimprurës i nisur tre vite më parë që shitet për rreth 31 milionë euro. Pas shitjes u publikua se pronarët e rinj në Shqipëri janë holandezë, por ata kanë vetëm 5 për qind të aksioneve dhe pronari është bosi serb Mishkoviç, njeriu i dytë më i pasur i Serbisë, me kompaninë e tij “Delta”.
Se sa ballkanik është bërë biznesi i Mishkoviç e tregon harta e marrë nga sajti www.ekapija.com, ku një shigjetë është drejtuar mbi Shqipërinë. “Delta Maxi Shoping”, sipas njoftimit të agjencisë së lajmeve NOA, në verën 2008 ka bërë blerje të ngjashme dhe në Malin e Zi, Bosnje-Hercegovinë dhe Bullgari. Planet e kompanisë janë që deri në vitin 2012 të hapë pika të ngjashme shitjeje dhe në Kroaci, Moldavi, Rumani, Ukrainë dhe Maqedoni. Blerja tjetër më e fundit ishte ajo në 4 tetor 2008 në Malin e Zi dhe "Delta City" është qendra tregtare me e madhe e llojit të vet në Malin Zi, dhe një nga më të mëdhatë në të gjithë rajonin. Se ai do të vinte në Shqipëri e kishte lajmëruar që në vitin 2006.
Sipas sajtit www.seecap.com, Mishkoviç paralajmëronte në qershor 2006, ndërsa prezantonte një investim prej 113 milionë eurosh në Maqedoni, se do të ishte pas një jave në Tiranë për të “parë për investime të mëtejshme”.
Delta Holding, kompania e tretë më e madhe në Serbi, hapi në 1 nëntor 2007 treg shitjesh me kapacitet të barabartë me qytetin e Novi Sadit. Delta Siti, qendra më e madhe tregtare në Ballkan u hap në Beogradin e Ri, një seksion i kryeqytetit serb që po bëhet qendra e biznesit të qytetit. 2007 ishte një vit zgjerimi për Delta Holding, kompania e tretë e madhe në Serbi, pas furnizuesve shtetërorë të naftës dhe elektricitetit dhe një nga pesë kompanitë kryesore në rajon.
Në shtator 2007, dega shitëse e kompanisë Delta Maxi bleu 85% të aksioneve në Piccadilly, një rrjet bullgar dhe ky është i pari investim nga një firmë serbe në një kompani nga BE. Atëherë njoftohej se kompania po negocionte për të hapur një qendër tregtare në Zagreb dhe e ka syrin në projekte të ngjashme në Tiranë, Shkup, Bukuresht dhe Sofje. Por Delta Holding pati dështime kur deshi të shkrihej me rrjetin më të madh kroat të dyqaneve, Agrokor, pasi në shtator 2007 marrëveshja u pezullua, me Delta që pretendon se autoritetet në Zagreb po vënë pengesa.
***
Biznesmeni: “Ndërhyj për Kosovën, në këmbim të vizës amerikane”
Mishkoviç, në listën e zezë të SHBA-së
Në 30 tetor 2007, radio serbe B92 me bazë në Beograd raportoi se Mishkoviçit i qe ndaluar hyrja në Shtetet e Bashkuara për shkak të lidhjeve me regjimin e Slobodan Millosheviçit. Pasi regjimi ra, thoshte radioja, ai u lidh me autoritetet e reja dhe ka qenë në gjendje që atëhere të marrë një rol kyç në privatizim.
Mishkoviç e mbron pozitën e tij duke financuar bujarisht partitë politike serbe, pohonte B92. Delta i mohonte thëniet, duke thënë se ato janë pjesë e një fushate shpifjesh.
Në vitin 2007 ambasada amerikane në Beograd refuzoi ndërmjetësimin e Mishkoviçit për bisedimet mbi Kosovën, në këmbim të heqjes së emrit të tij nga lista e zezë e personave që nuk mund të hyjnë në SHBA. Oferta ishte bërë nga Bratislav Grubaçiç, botues i ‘VIP Bulletin’ , ku thuhej se Mishkoviç ishte gati të ndërhynte pranë qeverisë serbe mbi statusin e Kosovës. Dokumenti theksonte se në 18 maj 2007 Grubaçiç kishte biseduar me përfaqësues të çështjeve politike në ambasadën amerikane në Beograd. “Mishkoviç është gati të ofrojë ndihmën e tij dhe lidhjet e ngushta me qeverinë.
Mishkoviç është gati të ushtrojë influencën e tij mbi ministra kyç në qeverinë serbe për një politikë të butë shtetërore të serbisë mbi Kosovën dhe përballë SHBA-ve, për të mirën e sigurisë, stabilitetit pas shpalljes së statusit,”-thuhej në raportin e ambasadës amerikane. Mishkoviç është veçanërisht i shqetësuar pse është në listën e njerëzve që iu mohohet hyrja në SHBA dhe kjo e pengon atë të bëjë një marrëveshje biznesi me korporatat amerikane përfshirë “City Bank,’- u tha Grubaçiç përfaqësuesve të ambasadës amerikane.
Por ambasada nuk pranoi të bënte kompromis: “Refuzojmë kategorikisht dhe menjëherë propozimet e Mishkoviçit, veçanërisht duke u mbështetur në të dhënat e Gjykatës së Hagës për abuzimet e Mishkoviçit me detyrimet doganore, duke marrë përfitime në vitet 1999 dhe 2000 dhe për pjesëmarrje të drejtpërdrejtë në kontrabandën e cigareve në vitet 1993-1995, të cilat e fusin atë në listën e të korruptuarve dhe që rezulton që përjetë t’i refuzohet hyrja në SHBA,”-përmbyllet dokumenti i ambasadës amerikane në Beograd.
Marre nga gazeta "Shekulli"
Vladimir Popoviç, ndihmës i ish-kryeministrit Zoran Xhinxhiç të vrarë nga pjesëtarë të “Klanit të Zemunit”, në një intervistë të dhënë pak kohë më parë për një gazetë boshnjake thotë se është nëntoka kriminale ajo që i lidh Damir Fazlliçin me Miroslav Mishkoviçin. “Fazlliç është mjeshtër i mashtrimeve, e nga sa dihet, kjo është pikërisht ajo që i duhet Mishkoviçit në Ballkan.
Vladimir Popoviç, ndihmës i ish-kryeministrit Zoran Xhinxhiç të vrarë nga pjesëtarë të “Klanit të Zemunit”, në një intervistë të dhënë pak kohë më parë për një gazetë boshnjake thotë se është nëntoka kriminale ajo që i lidh Damir Fazlliçin me Miroslav Mishkoviçin. “Fazlliç është mjeshtër i mashtrimeve, e nga sa dihet, kjo është pikërisht ajo që i duhet Mishkoviçit në Ballkan.
Prandaj ai dërgon atë kriminel të vogël që në emrin e tij t’i mbarojë punët më të ndyta korruptive prej Shqipërisë e deri në Bosnjë. Ai është njeriu që përdoret nga Radonçiçi dhe Mishkoviçi për punët e ndyta dhe do të jetë shumë interesant të shihet se në cilën anë do të rreshtohet, kur Mishkoviçi të vendosë të ‘lirohet’ nga Radonçiçi, siç ka vepruar me të gjithë partnerët e tjerë afaristë,”-thotë Popoviç.
Më 17 janar 2008 në të parjavshmen e pavarur boshnjake, “Slobodna Bosna”, jepet skema e bashkëpunimit të mandatit serb Mishkoviç me bosin e “Rudnap” Lazareviç, që ka sjellë energji elektrike për Shqipërinë dhe sekserit Fazlliç.
Të gjithë janë serbë, dy të parët milionerë dhe tjetri në shërbim të tyre. Gazeta thoshte se kishte në pronësi dokumente që vërtetonin skandalin mes ofertës së Rudnap Group për Kompaninë Energjetike të Bosnje-Hercegovinës, për furnizimin me 150 megavat energji. Kontrata shkonte në 10 milionë euro, në të cilën Rudnap i Lazareviçit dhe partnerit të tij në biznes, Damir Fazlliç, do të merrnin një pjesë të majme. Oferta e Rudnap ishte bërë në 11 dhjetor 2007 dhe një javë më pas firma e Lazareviç mori një refuzim nga Kompania Energjetike e BiH se nuk mund të kontraktojë për aq shumë energji.
Lazareviç ishte ngritur në biznes si tregtar energjie dhe partneri i tij kyç ishte bërë Fazlliç, i cili kishte krijuar një rrjet të fortë me politikanë, biznesmenë dhe shoqata mediash, në Serbi por edhe në BiH, sidomos pas zhvendosjes së tij nga Sarajeva në Beograd. Pas dështimit të kontratës mes Rudnap dhe Kompanisë Energjetike të Bosnje Hercegovinës, kompania e Lazareviçit “Kotlogradnja”, (pjesë e kompanisë Rudnap), në rrethana të dyshimta fiton një kontratë prej 40 milionë markash konvertibile për rikonstruksionin e TEC-it në Tuzla. Ligjërisht tenderin e fitoi kompania Transelectro, por kontraktori ishte Rudnap. Një lidhje e rëndësishme në këtë marrëveshje ishte “brokeri” me eksperiencë.
Këtu e një vit më parë, Fazlliç ishte konsulent për privatizimin e “Investicijska Bank” dhe përgatiti për privatizim kompanitë më të mëdha shtetërore të BiH, siç ishte Fabrika e Duhanit në Sarajevë.
***
Forbes e rendit miliarderin 62-vjeçar ndër më të pasurit në Ballkan
Milionat e Mishkoviçit, nga Millosheviçi dhe sot
Ai është në listat e Forbes, në rubrikën “Miliarderët e botës”. Është 62 vjeç, fitimi neto në vitin 2007 ishte 1 miliard dollarë. Ishte dikur atlet dhe më pas u laureua për ekonomi. Ishte qeveritar në regjimin e Millosheviçit dhe e la atë i pakënaqur për të themeluar “Delta M” një kompani holding për sigurimet, bankingun dhe rrjetin e supermarketeve. Gjatë luftrave në ballkan në vitet 1991-1995 ai e zhvendosi selinë e kompanisë në Moskë, Kiev dhe Qipro. Në 2001 ishte marrë peng, por ishte liruar pasi kishte paguar rreth 10 milionë dollarë për anëtarët e “Klanit të Zemunit”.
Në gusht 2003 Mirosllav Mishkoviç e kishte vënë në pozitë të vështirë ish-kryeministrin serb Zoran Zhivkoviç, i cili ishte nën presion për të vepruar ndaj dy zyrtarëve të lartë që ishin akuzuar per pastrim parash në korrik nga ish-guvernatori i bankës qendrore, Mladjan Dinkiç. Të dy zyrtarët, të përmendur në një dokument të policisë hungareze të cilin Dinkiq ua kishte dhënë gazetarëve, gjatë një konference për shtyp me 25 Korik, janë këshilltari i Zivkoviq për sigurinë, Zoran Janjuseviq dhe Nemanja Kolesar, drejtor i Agjencisë per Ristrukturimin e Bankave të qeverisë së Serbisë.
Dokumenti i akuzonte ata se kanë pastruar 1.02 milionë euro nëpërmjet një kompanie të regjistruar në ishujt Seyshell. Si Kolesar ashtu edhe Janjuseviq konsiderohen si pjesë e këtij grupi. I pari ka fituar postin e tij si këshilltar financiar i Gjingjiq për shkak të aftësive që kishte fituar në “Delta Bank”, në pronësi të financierit të kohës së Millosheviqit, Miroslav Miskoviq. Janjuseviq kishte punuar për policinë sekrete të serbëve të Bosnjës gjatë viteve 1992-93.
Dy vite më vonë, Mishkoviçi ua shet italianëve një pjesë të biznesit të vet. Në shkurt 2005, Banca Intesa bleu 75 për qind të aksioneve të Delta Banka me bazë në Beograd, për 278 milionë euro. Mishkoviç, president i Delta Holding, firmë amë e bankës, tha se do të investojë paratë nga shitja në zhvillimin e ardhshëm me objektivin për ta bërë kompaninë një kryesues rajonal në shitje, bujqësi dhe prodhimin ushqimor.
Kapitali gjigant i mbledhur nga Mishkoviçi ishte tema e preferuar e mediave serbe prej vitit 1990. Media serbe “Tabloid” (www.tabloid.co.yu) , në një analizë të gjatë të 2 marsit 2007 shkruante për Mishkoviçin si njeriu që bleu Serbinë në treg të lirë. “Miroslav Mishkoviç, sot është njeriu më i pasur në Serbi, ndër më të pasurit në Europë” dhe perandoria e tij financiare shtrihet në gjithë Ballkanin.
Duke patur parasysh lidhjet e tij të fuqishme me ish-kasapin e Ballkanit Millosheviç, gazetarët serbë shtronin pyetjen se pse holdingu i tij kishte emrin “Delta” (shkronjë greke) dhe “M” dhe pse jo “Delta 3 M” duke nënkuptuar Mirjanën, Marijan dhe Marko (Millosheviçin), përkatësisht gruaja dhe dy fëmijët e Sllobodan Millosheviçit.
Në kohën e krizës së madhe financiare në Serbi në vitin 1993, kur vendi vuante nga inflacioni galopant që rritej me minuta, Mishkoviç arriti të përfitonte nga këmbimi i valutës me dinarin e zhvleftësuar dhe falë lidhjeve me familjen Millosheviç dhe Partinë Socialiste Serbe banka e Mishkoviçit, kishte marrë përsipër të shpërndante edhe fondet e pensioneve.
Edhe në ditët e sotme sfondi kriminal nuk i ndahet emrit të bosit të “Delta”. Në nëntorin e shkuar lideri i partisë opozitare Liberal-Demokratike, Çedomir Jovanoviç, i dorëzoi Prokurorisë kundër krimit të organizuar aktpadine për shoqërim kriminalistik ndaj pronarit të Deltës Mirosllav Mishkoviç, ish-kryeministrit Vojisllav Koshtunica dhe disa ministrave e redaktorëve të mediave kryesore. Ekspertët juridikë thonin se në këtë aktpadi kishte pak elementë për nisjen e çështjes penale, sepse ato ështëvështirë të vërtetohen edhe nëse ekziston lidhja ndërmjet kompanisë Delta dhe politikanëve.
Serbët e stigmatizojnë në mënyrë artistike portretin e manjatit të tyre, Mishkoviç. Duke i bërë një fotomontazh me posterin e filmit “Sin City” të regjisorit Frank Miller, ku luajnë atkorë si Brus Uillis, Xhesika Alba, apo Beniçe Del Torro. Bashkëpunëtorët e tij në këtë “aksion” janë presidenti Boris Tadiç, ish-kryeministrit Koshtunica, zëvendëspresidentja e “Delta” Milka Forcan.
***
Bizneset e mandatit serb në Shqipëri pas ardhjes në Berishës në pushtet
Mishkoviç bleu në gusht 2008 supermarketet në Tiranë
Prej gushtit 2008 manjati serb Mirosllav Mishkoviç bëhet zyrtarisht pronari i një rrjeti supermarketesh në Shqipëri. Një biznes fitimprurës i nisur tre vite më parë që shitet për rreth 31 milionë euro. Pas shitjes u publikua se pronarët e rinj në Shqipëri janë holandezë, por ata kanë vetëm 5 për qind të aksioneve dhe pronari është bosi serb Mishkoviç, njeriu i dytë më i pasur i Serbisë, me kompaninë e tij “Delta”.
Se sa ballkanik është bërë biznesi i Mishkoviç e tregon harta e marrë nga sajti www.ekapija.com, ku një shigjetë është drejtuar mbi Shqipërinë. “Delta Maxi Shoping”, sipas njoftimit të agjencisë së lajmeve NOA, në verën 2008 ka bërë blerje të ngjashme dhe në Malin e Zi, Bosnje-Hercegovinë dhe Bullgari. Planet e kompanisë janë që deri në vitin 2012 të hapë pika të ngjashme shitjeje dhe në Kroaci, Moldavi, Rumani, Ukrainë dhe Maqedoni. Blerja tjetër më e fundit ishte ajo në 4 tetor 2008 në Malin e Zi dhe "Delta City" është qendra tregtare me e madhe e llojit të vet në Malin Zi, dhe një nga më të mëdhatë në të gjithë rajonin. Se ai do të vinte në Shqipëri e kishte lajmëruar që në vitin 2006.
Sipas sajtit www.seecap.com, Mishkoviç paralajmëronte në qershor 2006, ndërsa prezantonte një investim prej 113 milionë eurosh në Maqedoni, se do të ishte pas një jave në Tiranë për të “parë për investime të mëtejshme”.
Delta Holding, kompania e tretë më e madhe në Serbi, hapi në 1 nëntor 2007 treg shitjesh me kapacitet të barabartë me qytetin e Novi Sadit. Delta Siti, qendra më e madhe tregtare në Ballkan u hap në Beogradin e Ri, një seksion i kryeqytetit serb që po bëhet qendra e biznesit të qytetit. 2007 ishte një vit zgjerimi për Delta Holding, kompania e tretë e madhe në Serbi, pas furnizuesve shtetërorë të naftës dhe elektricitetit dhe një nga pesë kompanitë kryesore në rajon.
Në shtator 2007, dega shitëse e kompanisë Delta Maxi bleu 85% të aksioneve në Piccadilly, një rrjet bullgar dhe ky është i pari investim nga një firmë serbe në një kompani nga BE. Atëherë njoftohej se kompania po negocionte për të hapur një qendër tregtare në Zagreb dhe e ka syrin në projekte të ngjashme në Tiranë, Shkup, Bukuresht dhe Sofje. Por Delta Holding pati dështime kur deshi të shkrihej me rrjetin më të madh kroat të dyqaneve, Agrokor, pasi në shtator 2007 marrëveshja u pezullua, me Delta që pretendon se autoritetet në Zagreb po vënë pengesa.
***
Biznesmeni: “Ndërhyj për Kosovën, në këmbim të vizës amerikane”
Mishkoviç, në listën e zezë të SHBA-së
Në 30 tetor 2007, radio serbe B92 me bazë në Beograd raportoi se Mishkoviçit i qe ndaluar hyrja në Shtetet e Bashkuara për shkak të lidhjeve me regjimin e Slobodan Millosheviçit. Pasi regjimi ra, thoshte radioja, ai u lidh me autoritetet e reja dhe ka qenë në gjendje që atëhere të marrë një rol kyç në privatizim.
Mishkoviç e mbron pozitën e tij duke financuar bujarisht partitë politike serbe, pohonte B92. Delta i mohonte thëniet, duke thënë se ato janë pjesë e një fushate shpifjesh.
Në vitin 2007 ambasada amerikane në Beograd refuzoi ndërmjetësimin e Mishkoviçit për bisedimet mbi Kosovën, në këmbim të heqjes së emrit të tij nga lista e zezë e personave që nuk mund të hyjnë në SHBA. Oferta ishte bërë nga Bratislav Grubaçiç, botues i ‘VIP Bulletin’ , ku thuhej se Mishkoviç ishte gati të ndërhynte pranë qeverisë serbe mbi statusin e Kosovës. Dokumenti theksonte se në 18 maj 2007 Grubaçiç kishte biseduar me përfaqësues të çështjeve politike në ambasadën amerikane në Beograd. “Mishkoviç është gati të ofrojë ndihmën e tij dhe lidhjet e ngushta me qeverinë.
Mishkoviç është gati të ushtrojë influencën e tij mbi ministra kyç në qeverinë serbe për një politikë të butë shtetërore të serbisë mbi Kosovën dhe përballë SHBA-ve, për të mirën e sigurisë, stabilitetit pas shpalljes së statusit,”-thuhej në raportin e ambasadës amerikane. Mishkoviç është veçanërisht i shqetësuar pse është në listën e njerëzve që iu mohohet hyrja në SHBA dhe kjo e pengon atë të bëjë një marrëveshje biznesi me korporatat amerikane përfshirë “City Bank,’- u tha Grubaçiç përfaqësuesve të ambasadës amerikane.
Por ambasada nuk pranoi të bënte kompromis: “Refuzojmë kategorikisht dhe menjëherë propozimet e Mishkoviçit, veçanërisht duke u mbështetur në të dhënat e Gjykatës së Hagës për abuzimet e Mishkoviçit me detyrimet doganore, duke marrë përfitime në vitet 1999 dhe 2000 dhe për pjesëmarrje të drejtpërdrejtë në kontrabandën e cigareve në vitet 1993-1995, të cilat e fusin atë në listën e të korruptuarve dhe që rezulton që përjetë t’i refuzohet hyrja në SHBA,”-përmbyllet dokumenti i ambasadës amerikane në Beograd.
Marre nga gazeta "Shekulli"
Subscribe to:
Posts (Atom)